CHARY LOU NAVARRO-DEFANTE
Si Chary hay sangka maestra sa Iloilo National High School, Iloilo City.
She is the latest (May 2009) discovery among the Aklanon poets. She is a Ph D holder.
BOY
Psst! Boy,
Inha ka eon man sa pwertahan
Ku sanctuario ni San Juan de Bautismo
Nagaeumpiga ag naga-ekis ro 1 ½ mong mga siki
Ro bulingon mong mga alima
Nagabuyot it tuktukon nga latang 555
Nagahueat ku kalantsing
It mga 25¢
Halin sa buesa it mga diyos ag diyosa it sosyodad.
Apang Boy,
Hin-aga--Miyerkules
Ma-novena ako kay Mader op Perpetwal Help
Iampo ko gid kana
Nga kabay pa
Indi eamang magsalig hasta san-o
Ro imong manipis nga mga paead.
Indi eang ko baea pagtueara Boy
Nga nagdamoe rang mga paead
Sa paghinueat man it kaeas ku mga beyntsingkuhon.
Si Lola Soping Ag Ro Magueang nga Puno’t Mangga
Isaea ka gab-ii
Namintana si Lola Soping
Nakita nana
Ro mga tudlo it hangin
Bato-bato ag amat-amat
Nga ginaipu ro mga dahon
Ku magueang nga puno’t mangga.
Ag rong mga mata ni Lola
Ginkurot ku ratong mga tudlo.
Gintrangkahan ni Lola ro bintana
Ag dahan-dahan nga nag-eubog sa anang katre.
Idto nabatyagan ni Lola Soping
Ro hapdi it kurot
Ag amat-amat nga
Nagpiyong ro ana nga mga mata
Kadungan gid ku pagkaubos
Ku mga dahon
It magueang nga puno’t mangga.
Kahon ng Pasalubong Para Kay Neneng
Tuwang ‘di maipinta
Ang sumilay sa musmos na mukha
Ng bunsong si Neneng
Nang marinig niyang
Si Nanay niya
Darating mula sa Singapore.
Nakikita ni Neneng
Si Nanay niya pababa ng eroplano
Bitbit-bitbit ang kahon ng pasalubong
Para sa kanya.
At dumating din sa wakas
Si Nanay ni Neneng
Ngunit ang kahon ng pasalubong
Hindi niya bitbit.
Bagkos
Si Nanay ni Neneng
Nasa loob ng kahon
At siyang binibitbit
Pababa ng eroplano.
(Para sa alaala ni Flor Contemplacion)
Ro Mga Pangutana
Inay, kaina baea,
Gapauli eon ako halin sa eskuylahan
Haagyan ko sa may baraka sanday Lola Pilang, Lola Simang, ag Lola Anding
Naga-istorya sandang tatlo.
Hambae nanda, ikaw kuno kato ‘Nay
Sari-saring katre ro imong ginauegban.
Di baea pobre man kamo kato
Sa saeog man lang gani gatueog?
Tapos si Tatay, indi matu-od nga sa Dubai
Idto t-ana kuno imaw sa Maynila
Sa anang kinaugalingon nga pugad.
Nay, ano pispis baea si Tatay ko?
Ag ako mat- a kuno, unga sa gwa
Ham-an Nay ay, siin t-ang kunta
Sa sueod it imong tiyan?
Ay sus ah, gapina-umang eat-a sandang tatlo it hambae
Mga magueang eon mat-abi!
“Nay, ham-an it gatangis ka?
Nahidlaw ka baea kay Tatay?
O nagasakit eon man ro imong tiyan?
Eubog lang ‘to anay sa katre mo
Ay eahaan ta ka it linugaw.
Ang Ukit
Dapithapon…
isang nilalang
may luha sa mata
nag-ukit ng kanyang kabiguan
sa pisngi ng buhangin.
Bukang-liwayway...
bumalik siya
may ngiti sa labi
hinanap ang kanyang ukit
Wala na…
nabura na ng alon.
Friday, May 01, 2009
Friday, March 06, 2009
Milagros dela Rosa Ibañez, An Aklanon Nurse-Poet
by
Melchor F. Cichon
Mila or Milesrn in cyberspace, is a nurse.
Born in Poblacion, Lezo, Aklan, Mila now resides in California, USA.
And she is motherly. I felt this when she learned that I was operated. She called me up. She shared to me her expertise in nursing. She gives me tips on how I should take the post-operation treatment. Not only that, Mila is a happy lady. Her motto tells it all: A smile is contagious, be a carrier.
But she is not only a nurse.
She is also a poet.
It was in my.akeanon.com that she showed her talent in poetry.
She sent some of her poems in Iskul Bukol and later in Haiku in Akeanon.
She writes in English and in Aklanon. But she writes much better in Aklanon, especially luwa, and haiku.
Let us look into some of her poems:
Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.
Here she shows her sensibility on our culture—the one-day millionaire syndrome.
This next poem shows her concern on our environment.
Bagyong Undang
Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.
Her love and respect to her father can be seen in her poem:
Dungganong Ama
Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.
But Mila can also write love poem. Here is one of them:
The Lone Traveller
Dusk-
The lone traveller hurries home
to kiss me goodnight
Below are some of her poems that I have gathered.
ra'ng uyahon--
pagharo 'na
nagkolor marakopa
ballroom dance contest--
he kisses my lips
before we tango
Sa Italia
Paborito ro lasanya(lasagna)
Sa Pilipinas,
Humay ag tinuea.
Buean it Marso
Ro silak 'ga kangito-ngito
Nagahueat it Hunyo,
Ro manog arado.
Daga eang sinimo
Kun bayangon abo'ng mahimo
Kueon, kaang, banga ro produkto
Ginapabugae sa banwa it Lezo.
Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.
May puno it mangga
Sinikpaw ko ra-a bunga
May tumugpa sa'ng ueo ag alima
Ha kuhit ko pati baeay it paea.
Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.
Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.
Ro Amerika
Naga problema sa ekonomiya
Kun paalin solbaron,
Naga palitik si Obama.
Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.
Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.
Hueas nga mapilit
Nagadukot sa panit
Abi toto, paligos eon
Ay ring hugom maanghit.
Kwarta'ng kabakeanan nakon
Sa pagbaliya it kaean-unon
Kada adlaw kun akong huyapon
Hustong pangmatrikula sa sangdag-on.
Si Toribio
Bitbit pirme tigib ag martilyo
Pamanday anang trabaho
Halin it Lunes hasta't Domingo
Sa ospital nga akong gina obrahan
Pasyente namon puro magueang.
Maskin siing lugar nga andang adtunan,
Siya'ng may kariton ro andang saeakyan.
May akon nga kilaea,
Sa gaeastusan, pirming kum-kom ra tudlo't alima.
Sinakon kana: "kun amat, ring tudlo untaya"
"Hin-aga sa ilabas, ikaw ro karatista". :lol: :lol: :lol:
Bagyong Undang
Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.
Mga pamisaea
Sa tagipusuon gin huptan
Handumanan ni lolo.
Nina--
Kahapdi naga tumoy
Sa bilog nga eawas.
Tig-aeani--
Ro hugom it kamuros
Nagapangarsada.
Memorial day
May 28, 2007
Whitewashed tombstones
Lining up the hill
Heroes rest.
Corner street cafe'
Cold cup in hand
Torn pages of journal.
Tiny hands grasped
Tangled hair, in ponytail
A smile.
dusk--
i still hear the church bell
all these fifty years
moving low clouds--
the house
is moving too
her computer
still flashing pictures
daybreak—
autumn leaves
falling, floating, sinking
the old pond brightens
old porch chair--
with new coat of paint
still old
Bueak
Sukoe nga rosas
Haead ko kimo
Tatay, daeha sa imong pag panaw.
March 23, 2007
Dungganong Ama
Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.
A tribute to:
Mr. Juanito Ponce Dela Rosa
WW II Veteran, Legislator, Family man
May 16, 1922 - March 9, 2007
Toddler...
He learns to walk
To win a marathon.
Tag-aeani
Tag-aeani
napuno
ro taeagbasan nga madaeom
The Lone Traveller
Dusk-
The lone traveller hurries home
to kiss me goodnight
Pain
A thin line
That divides comfort
Haeambaeonon
it mga magueang:
"Ro onga nga maeaeang,
naga taeang".
Bago mag subeak ro adlaw
Si nanay naga bugtaw
Deretso sa kusina,
'Ga eaha it pamahaw.
Inihaw nga baeoe
Ro suea it mga imoe
Pasaeamat sanda,
Kun may kaibaha'ng buroe.
Pag-uli ko sa Lezo
Abaw, hakibot gid ako
Guba ro munisipyo
Matsa inagyan it bagyo.
Melchor F. Cichon
Mila or Milesrn in cyberspace, is a nurse.
Born in Poblacion, Lezo, Aklan, Mila now resides in California, USA.
And she is motherly. I felt this when she learned that I was operated. She called me up. She shared to me her expertise in nursing. She gives me tips on how I should take the post-operation treatment. Not only that, Mila is a happy lady. Her motto tells it all: A smile is contagious, be a carrier.
But she is not only a nurse.
She is also a poet.
It was in my.akeanon.com that she showed her talent in poetry.
She sent some of her poems in Iskul Bukol and later in Haiku in Akeanon.
She writes in English and in Aklanon. But she writes much better in Aklanon, especially luwa, and haiku.
Let us look into some of her poems:
Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.
Here she shows her sensibility on our culture—the one-day millionaire syndrome.
This next poem shows her concern on our environment.
Bagyong Undang
Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.
Her love and respect to her father can be seen in her poem:
Dungganong Ama
Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.
But Mila can also write love poem. Here is one of them:
The Lone Traveller
Dusk-
The lone traveller hurries home
to kiss me goodnight
Below are some of her poems that I have gathered.
ra'ng uyahon--
pagharo 'na
nagkolor marakopa
ballroom dance contest--
he kisses my lips
before we tango
Sa Italia
Paborito ro lasanya(lasagna)
Sa Pilipinas,
Humay ag tinuea.
Buean it Marso
Ro silak 'ga kangito-ngito
Nagahueat it Hunyo,
Ro manog arado.
Daga eang sinimo
Kun bayangon abo'ng mahimo
Kueon, kaang, banga ro produkto
Ginapabugae sa banwa it Lezo.
Hay, pangabuhi ko!
Kahapon eang nag sweldo
Dinaea sa Gaisano
Sipot pati sinsilyo.
May puno it mangga
Sinikpaw ko ra-a bunga
May tumugpa sa'ng ueo ag alima
Ha kuhit ko pati baeay it paea.
Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.
Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.
Ro Amerika
Naga problema sa ekonomiya
Kun paalin solbaron,
Naga palitik si Obama.
Pag-abot ko sa amon
Namalikwa ako it kueon
Linugaw ro ga eupon
Ay madaeum ro taeagbasan namon.
Salbahe'ng mga pispis
Sinubeang ro eroplanong U.S. Airways
Makina nasamad, ro eopad pabaling-baling
Sa suba it Hudson lumanding.
Hueas nga mapilit
Nagadukot sa panit
Abi toto, paligos eon
Ay ring hugom maanghit.
Kwarta'ng kabakeanan nakon
Sa pagbaliya it kaean-unon
Kada adlaw kun akong huyapon
Hustong pangmatrikula sa sangdag-on.
Si Toribio
Bitbit pirme tigib ag martilyo
Pamanday anang trabaho
Halin it Lunes hasta't Domingo
Sa ospital nga akong gina obrahan
Pasyente namon puro magueang.
Maskin siing lugar nga andang adtunan,
Siya'ng may kariton ro andang saeakyan.
May akon nga kilaea,
Sa gaeastusan, pirming kum-kom ra tudlo't alima.
Sinakon kana: "kun amat, ring tudlo untaya"
"Hin-aga sa ilabas, ikaw ro karatista". :lol: :lol: :lol:
Bagyong Undang
Among eambon sa pangpang it suba
Sa palibot, may kamunsil nga magapa.
Pag-agi it bagyo ag baha,
Inanud, pati mga manok ag baboy nga alaga.
Mga pamisaea
Sa tagipusuon gin huptan
Handumanan ni lolo.
Nina--
Kahapdi naga tumoy
Sa bilog nga eawas.
Tig-aeani--
Ro hugom it kamuros
Nagapangarsada.
Memorial day
May 28, 2007
Whitewashed tombstones
Lining up the hill
Heroes rest.
Corner street cafe'
Cold cup in hand
Torn pages of journal.
Tiny hands grasped
Tangled hair, in ponytail
A smile.
dusk--
i still hear the church bell
all these fifty years
moving low clouds--
the house
is moving too
her computer
still flashing pictures
daybreak—
autumn leaves
falling, floating, sinking
the old pond brightens
old porch chair--
with new coat of paint
still old
Bueak
Sukoe nga rosas
Haead ko kimo
Tatay, daeha sa imong pag panaw.
March 23, 2007
Dungganong Ama
Nasyon nga gin dipindihan,
Banwa'ng tinubu-an,
Pamilya'ng gin giyahan,
Naga kasubo, bangud sa imong pagtaliwan.
A tribute to:
Mr. Juanito Ponce Dela Rosa
WW II Veteran, Legislator, Family man
May 16, 1922 - March 9, 2007
Toddler...
He learns to walk
To win a marathon.
Tag-aeani
Tag-aeani
napuno
ro taeagbasan nga madaeom
The Lone Traveller
Dusk-
The lone traveller hurries home
to kiss me goodnight
Pain
A thin line
That divides comfort
Haeambaeonon
it mga magueang:
"Ro onga nga maeaeang,
naga taeang".
Bago mag subeak ro adlaw
Si nanay naga bugtaw
Deretso sa kusina,
'Ga eaha it pamahaw.
Inihaw nga baeoe
Ro suea it mga imoe
Pasaeamat sanda,
Kun may kaibaha'ng buroe.
Pag-uli ko sa Lezo
Abaw, hakibot gid ako
Guba ro munisipyo
Matsa inagyan it bagyo.
Monday, February 16, 2009
Ronald Inguillo and his Poems
Our newly discovered Aklanon poet is a brave and very talented young man. He hails from Bugtong-bato, Ibajay, Aklan but grew up in Jawili, Tangalan, Aklan when his parents, Eden Tiga Temporaza of Panayakan, Tangalan, Aklan and Hanibal Solera Inguillo of Bugtong-bato, Ibajay, Aklan, decided to transfer their residence.
He was born on March 27, 1976.
His name is Jose Ronald Inguillo. But he prefers to be called Ronald.
A graduate of Jawili Elementary School, Ronald continued his studies at Tangalan National High School, then proceeded to RMCAT where he graduated Bachelor of Science in Industrial Technology (BSIT) specializing in Machine Shop Technology (MST) in 1998.
After graduation, he went to Manila to work as a machinist but this was shortened when he learned that a certain government agency was hiring a personnel. He was accepted.
He was assigned in Basilan, where he met his future wife Miss Geraldine Tangunan Bonifacio. They have one child, Precious Nadhine Bonifacio Inguillo.
Presently, Ronald is assigned in Liberia.
It was in this country where he joined in my.akeanon.com, particularly in Iskul Bukol where he submitted his poems for comments. After several one-on-one sessions over the internet, this writer told him to make his own way into Aklanon literature.
What does Ronald write?
He is not only a versatile poet, but also a prolific one.
In a few months he was able to produce not only enough poems but something worth studying into for he writes not only love poems but poems with social relevance. His images are fresh and thought provoking.
Here is one of his latest works:
U.S. Airways - -
Naligos sa suba it Hudson
Sa bulig it mga pispis
Ronald experimented in writing Bakod. Bakod is a new type of poetry which I invented in 2008. It is like tanka, the Japanese short poem, but Bakod has five lines with this pattern without losing its poetic characteristics like images, rhyme, etc.
First line--two syllables
Second line--three syllables
Third line--five syllables
Fourth line--seven syllables
Fifth line---five syllables
unga
naghampang
isaeanhon eang
gapamantaw ro nanay
sa may ugsaran
anwang
gatanga
sa kaeangitan
sa sobrang init adlaw
papisok-pisok
This time he writes Aklanon haiku and luwa, where he can express his thoughts clearly.
Below are some of his works in alphabetical order. Discover his great works.
Abi nimo baylihan
sa tunga it kaeaeawran
gali hay bugsayan
gapamunit it tulingan
Abo nga tawo
sa baybayon
medyo fiesta
kon tan-awon
Adlaw gabii
ikaw ginaisip
sa ang painuino
gapaeanutsot
Adlaw gabii
ikaw ginaisip
sa ang painuino
gapaeanutsot
adlaw it tagipusuon - -
si inday namutos
ag eomumpat sa bintana
Akab
kaeoeouy patyon
Makaueogot buhion
Eaom mo mabuot
Sa sueod ro dukot
Akeanon
kaeaeawran
ro isaea nga ginabuean
it pangabuhian
Ako hay may amiga
Si mam edna
Mabuot ag gwapa
Maabiabihon ag mabinuligon pa
ako hay may amigo
si kwarenta singko
mabuot ag masaligan
sa oras nga tanan
Akon haeksperyensyahan
mabudlay owa’t tinun-an
puyde ka lokuhon
it mangin-aeamun
Akon hakit-an
sa kilid it kalan
nag-idlap ro bituon
nakadukot sa kueon
Alibang-bang - -
Ginban-aw ro anang itlog
gaukiok ro ikog
Amihan - -
gabukae ro eawod
may gadagaay nga bagawbaw
Angklahi it mayad
ro baroto ngaron
basi anuron
it sueog nga dayuyon
Anwang - -
maski ano kabaskog
kinahang-ean it tubi
Asawa ko
ikaw eang higugmaun
ueanon ag silakon
hasta kamatayon
Ati-atihan - -
Gadaea it buenas
Sa iba dimalas
Ati-atihan - -
Gakaeasamad ro buoe it sapatos
malipayon ro tanan
Ati-atihan eon man
gagueutok ro daean
owa eon it maagyan
ro mga saeakyan
Baeangaw - -
Kun-amat eang gaguwa
nagapaypay ro unga
Baeay sa baybayon
may tukod sa katueondan
agod indi hapayon
it hangin nga amihan
Bandera it Pilipinas
sa Liberia gapagaspas
kaibahan sa misyon
magdaea it kalinong
Bangon Liberia
magtinguha ka
agud umalsa
ro ing ikunomiya
Baybayon it akean--
may akon nakita
mabahoe nga isda
isda nga mamsa
nga dinagsa
Baybayon sa Akean
kanami pamasyaran
it tagipusuon
nga nagahigugmaan
Boyti eon
ro hae-o ag eusong
aton eupakon
ro sab-a ngaron
Buaya - -
gapakalang-kalang sa pungkuan
abo nga pagkaon
Buaya
nagkalhit sa karsada
gapueopasipeat
ku anang mata
bueak - -
gabukadkad sa silak it adlaw
gapahagan-hagan it kasubo
Bueak - -
sukoe paeang
Ginpamuksi eon
Bugsay pa
agod umarangkada
ro aton nga baesa
bulig bira it taksay
agud makahueay
para may pangeamhay
sa tinuea ni nanay
bungsod
imong tup-ayon
anay ro sueod
Eam-aw - -
Pagtan-aw nimo
Kita ing anino
easgas eon
ro alima ag siki
ku imong ginikanan
sa pagpanarabaho
agod may itao
nga baeon kimo
Eatayan - -
Gahawod-hawod eang
Sa tueod it tubi
Gabok nga haligi - -
Tan-awon matibay
ro sueod anay.
Gabuyog rang ueo
sa pagpainuino
ro humbak sumaylo
sa mga karsada
gapamueot it bato
Gauegad
ro manggad
sa eawod
it Akean
Ginaduyog ako
indi makatueog
pilit nga piyungon
mukeat man gihapon
Graduation - -
gahiyum-hiyom si jose
ro iba gakusmaod.
Gumuwa ro pantok
sa gagiltak nga itlog
sa pugaran - -
Guyom - -
Sige kamang
Owa gid gataeang
Ham-an baea
indi t’a maduea
sa iba ro hisa
gusto pang mangsamad
it pamilyang mayad-ayad
Ham-an baea?
gusto it iba
madali makakwarta
maski ano obrahon
pati dinamita gamiton
Ham-an baea?
kon halin ka sa probinsya
ag hanaeang ka sa banwa
ginatan-aw tan-aw ka
dahil bay-ong ing daea
indi kaparehas nanda
plastic bag may borda pa
Ham-an baea?
mabudlay eot-a
magsuoed iya
sa sityo ngara
Humbak
sa eawod gahaeabok
gabalilin paadto sa binit
kon tumama sa batik gaeagiit
Humbak
sa eawod gahaeabok
gabalilin paadto sa binit
kon tumama sa batik gaeagiit
Indi makapaeawod
gabukae-bukae
ro eawod
Indi mo makita
ro kanamiun it akean
eabi gid ro baybayon
nga ginapabugae namon
kon indi mo adtunan
ag tan-awon
Jose bugtaw ka
ro anwang pahaeaba
idto sa uma
jose sakaa
ro amon nga mangga
abu nga euto
gakaeapupo
Jose,
mabahoe ro bukoe
hinaboy it pukoe
it kahampang nga bungkoe.
Kabuhi - -
medyo baroto
kun indi ka antigo
makueob kat-imo
Kahig iya kahig idto
hasta sa mapudpod
ro aton nga kukod
kamang iya kamang idto
daeagan iya daeagan idto
hayra ro trabaho
ko isaeang ka suldado
Kato anay
ro mga daeaga
naka maria clara
makarun kueang ro tela
Kauswagan
dapat magbueoligan
agud maabtan
Kon gusto mo magpahangin
sa baybayon it Jawili
maligos sa baybay
daritso sa busay
Kon manggaran ka
abo kang kilaea
kon pobre ka
owa kat kilaea
Kon panginhason
ro imong isuyon
sa tangaean ka maadto
abo sanda idto
Kon tig-amihan
ro baeay may tukod
sa katueondan
agod indi’t hapayon
it hangin nga dayuyon
Kun adlaw- -
abu nga bituon
sa baeay namon
manipis eon abi
ro atop nga kugon
Kun akeanon ka
ayaw’t samara
ro sityo ngara
daya ro giya
agod kita magkieilaea
Kun mangutang grabe ro aeam-aeam
maski ano imitlang
makahueam eamang
pag-abot it baeayran
indi eon makit-an
hay idto t’a sa bueangan
Kun tag-ueoean
ro mga paka
gakala-kala
Ligom dueom- -
sa Tangaean
abo nga basnigan
gadakop it tulisan
Limbok - -
panghueasan ka it mais it eagko
abo gahueat kimo
Mabahoe ang paghigugma
ayaw’t abusoha
basi maduea
sa sangpisok it mata
Madanlog ro eatayan
pamuyot it mayad
basi ka hiliskan
it anang bueoytan
Madueom pa ro baybay
idto eon si tatay
gapamueot it segay
Mag-ilinaway - -
Sin-o ro kaeueuoy?
Manggaranon?
Magmanghod - -
ginhueay ro sambilog nga talisay
sa idaeum it gakatunod nga adlaw.
Magtigom
agod may kuoton
kon kinahangaeanon
Magobra ka
Ayaw’t hueata
Mag-abot ro grasya
Magubod it nipa
agod may tinuea
ieamhay sa sinikpan
tapos payukan
Mahaba nga kaeat
birahon sa baybayon
para madaea
ro may sueod nga eambat
Mahae ko
ikaw nagtao
it daean nga diretso
nga owa ko gienato
kat meron pa ako
Malieon manaksay
may euta sa baybay
tama eon nga pahuway
ang tiyan gadagaay
malieon manueo kita
sa may punta it Afga
abo nga kogita
gahueat nga panaon
para magpakaon
Malieon masadsad kita
idto sa pastrana
abo nga banda
nga nagapresenta
Malieon
maadto kita sa hunasan
abo nga panginhason
nga aton pueuton
Manag-a, manikop,
magsag-on’t tapangan
mangahig it kayog
sa katangkehan
Mananggiti
daea ro kawit
sa likod nakakaw-it
sanggot
sa kilid nakasukbit
Mananggiti
saka sa agahon
pagkahapun
puno ro garapon
Masakit ro ang likod
nasobrahan it lingkod
sa pungkoan
nga hawod
May akon nga amigo
umpisa pa kato
ginsampit ko imaw
nga magsuldado
owa t’a imaw it gusto
May akon nga kilaea
nagdiga
pahutik-hutik pa
akon hasayran
ro anang istorya
andang kanyugan
Mga torista
sige hala bira!
pwera eang pasma
maskin maubos ro kwarta
basta masadya
Nadanlog sa pil-as
naeasgas
ro dahi nga dueas
Naglimad ang mata
paghuyap it baka
gatabok sa karsada
Nagtug-on si juan
owa pa naastanan
anang inaywan
pagbalik nana
balitok sumubeang kana
Nanikop ang manghud
idto sa katunggan
tikig nadakpan
sinueod sa tapangan
Owa pa gamukeat ro adlaw
tapos eon ako it pamahaw
para di maaywanan
it amon nga saeakyan
paadto sa ginaobrahan
Paea - -
kun makapang-it
gapaeamuea
Paghalin ko sa amon
eubak-eubak ro karsadahon
pag-uli nakon
sementado eon
Paghalin ko sa amon
eubak-eubak ro karsadahon
pag-uli nakon
sementado eon
Paghalin ni amihan
malipayon ro tanan
malinaw ro kaeaeawran
makapamunit eonman
Pagsaka it adlaw - -
nagmukeat ro mga bueak
sa gatueo-tueo nga hamog..
Pakeang sinakyan
sa banglid Nagpaduylon
pag-abot sa dueonan
hanang-it ro dueong-gan
Pantat - -
Gasueay sa baha
gusto aboton ro ginhalinan it tubi
Para may pangsuea
katunggan
ginkuyaktan
kon imo tan-awon
eanas-eanas eon
Pataob eon - -
gatinumbo ro guno
paeapos-eapos sa eaya
Pataob eon
ro bintoe pahaumon
gaguwa ro alimango
mausoy it pagkaon
Paueoulihi
naubosan it swerte
Siin kat-ing umagi
Namueot it dolse?
Payag - -
gaduhaw-duhaw sa humbak
sa tunga it eawod
Precious nadhine - -
Bunga it paghigugma
Ag bugna it makaako
Pueo nga tudlo
naging lima sa sangpisok it mata
Boooom - -
Ro amon nga electrician
generator ginlipyuhan
ro tudlo naputlan
hinigop it cooling fan
Ro amon nga mangga
abo nga bunga
ro nagapanamkon
gapueopanagitlon
Ro atop
gabaealiskad
sa kabaskugon
Ro kabuhi it tawo
kaparehas it baroto
paeutaw-eutaw
kun amat malinaw
pag-abot it kanas-kanas
gapaeangeat-as
Ro kabuhi it tawo
kaparehas it baroto
paeutaw-eutaw
kun amat malinaw
pag-abot it kanas-kanas
gapaeangeat-as
Ro mga may panaad
sige eang it sadsad
sa tunog it tamboe
nga nagalinagabong
Ro swerte kuno
nakasueat sa paead
pero kun tan-awon
kibueon
Ruyon ro manggad
it aton nga kaeaeawran
ngani kasimanwa
aton gid nga amligan
Sa akon nga pagpahuway
sa kilid it dueay
nag asaw-asaw
gumuwa ro baeangaw
Sa akon nga pagpamaeandong
akon nga hadumduman
ro akon nga inagyan
kat gakaeam ro akon nga tiyan
Sa akon paghalin
akon ginbilin
paghigugma nga matuod
kimo hanungod
Sa akon pagpamana
may akon nakita
mabahoe nga pakoe
gasandig sa duoe
gapueopanihoe
Sa amon nga baryo
abo gadayo
maligos sa baybay
daritso sa busay
Sa amon ro baybay
gakaeadueay
ginakaun it tubi
gaeapad ro bibi
Sa ati-atihan
iba-ibang tribu
ro makita nimo
nagakiay-kiay
may kulintas nga eusay
Sa may kanyogan
abo nga putyukan
amon ginsug-an
eumopad ag inaywan
ro anang pugaran
Sa sueod it simbahan
sobrang diyosnun
inde makapusa it kueon
ro ugali gali
inde makaon
saang, sikad-sikad, bug-atan
may kagay-kay ag sigay,
imbaw, litog, abahong
agihis ag taeaba
puyde sabawan ag kilawon
Saeamat guid Sir Maeara
sa imong paghaega
sa akon nga ginobra
gapasaeamat guid ako
sa imong gintao nga oras ag espasyo
para ako makaantigo
Sarhento magwidro ka eon
ko aton nga baeonon
hay may panawon
ro aton nga platon
Sari-saring isda
ro imong Makita
halin sa maeagko
paadto sa maisot
Si edat
may daea nga aeat
naeusat
sa bil-at
Si jose
sige eang estorya
sa kaklase nana
hakit-an it maestra
eumopad ro pisara
Si jose matig-a ra ueo
indi magpamati sa anang lolo
pilit umadto
sa puno it abokado
linagas it karnero
Si Jose nagpahaeab it anwang
sa kilid it pang-pang
ga pueopanihoe
mintras gakaon it santoe
Si jose nagsakay sa anwang
umagi sa eunang
naligos it aeang-aeang
Si jose nanag-a
sa liong-liong it sapa
ro anang inuli
guraming sang saga
si kupido ga pamana
bukon it isda
kundi tagipusuon
it mga batan-on
si lola nagsasa
nga nakapalda
pag-uli nana
ro anang paa
gapaeamuea
sa pang-it it paea
Si lolo
nakatungkod
naglingkod
sa bungsod
Si tatay
halin sa eanas
daritso sa baybay
para manginhas
Sidlangan - -
nagharo ro eangit sa eawod
mintras gasaka ro adlaw
Sige simba
paeuhod-euhod pa
paguwa nana
sige hala bira
tsismosa
Sige simba
paeuhod-euhod pa
paguwa nana
sige hala bira
tsismosa
Silhig - -
inde gamiton
makaeapudpod
Suba it akean - -
einuak ro niyog
gakaeadueay ro eugta
tag-ieinit eonman
gapaeanggiltak ro daean
anwang sa kug-ongan
gausoy it tueogban
Tagipusuon ko
gapitik para kimo
pirteng hibok-hibok
kun ikaw magtueok
Taguipusuon nga hopia
kun may imo manao
kun owa kat-imo
owa’t gatao
Tapangan
isag-on sa hapun
butwaon pagkaagahon
tigasaw
pagmakapang-it
makangit-ngit
Tig-eamig - -
Sumuksok ro isiw sa idaeum
it putoe nga pakpak
Tighabagat sa Akean
malinaw ro kaeaeawran
puyde mamunit,manginhas sa hunasan
may magpatindog it bintahan
ro iba gapamalaran
Tuba makahieilong
kun masubrahan
mag-aein ing tiyan
kun aeang-aeangon bugriton
Tuba makahieilong
kun masubrahan
mag-aein ing tiyan
kun aeang-aeangon bugriton
Tudo bugsay
agod makaeampas
sa manga eusay
para indi masangit
ro aton nga bonit
Ugsad - -
gakupkup ro eukos
sa ueang-ueang nga may higot
Unga halin sa eskuylahan
gagaab buyot sa dueong-gan
pangutana ro ginikanan
ginulipat it maestro
Viagra
pampatig-a
kun indi makaya
tigok ka
Viagra
sa iba mo ibaligya
owa kmi it kwarta
nga inugpangumpra
Wa pa gapamaeo ro manok - -
sa eanas eon si tatay
agod makapangabay
nga makagaeab sa andang paeay
Wa pa gapamaeo ro manok - -
sa eanas eon si tatay
agod makapangabay
nga makagaeab sa andang paeay
Here are some of his Aklanon tongue twisters:
kinuhit ni dimit ro nakasab-it nga anglit
si kunang nadanlog sa eunang may daea nga eansang
kaeas-kaeas nagpangeat-as patakas sa eanas
si uka nagpatungka nageaway ra baba
Kinaeo sa maeagkit ro euwag nga eubag
kinaon’t anay ro baeay humapay
Si teroy hinaboy ni kusoy it busoe it kasoy
umasgad ro tutonlan ni juan pagkaon it linanggawan
si inaw may bitbit nga eanggaw nadanlog sa baeanaw
Gumungo ro sugpo putoe ra sungo
ro igot ni diwot natuslok it uhot
si morit namunit eumambid ro bunit
ro maoy ginaoy it eangoy sa sapa
lumigid ro ibid paadto sa bangilid
ro tamilok nga matambok sa puwak luminggaok
nagdiwae ro dila ni uka pagkaon it katumbae
natunok ro tudlo ni unat pagsikop na it pantat
nagkaeay ro tumok nga sigay sa bulsa ni igay
nagkamang ro umang nahueog sa buho nga puno it eunang
bumitay ro eusay nasangit sa bunit ni Ronald
nagduhaw-duhaw ro dueaw nga antulihaw sa sanga it bakhaw
ro gabok nga baeay ni belay humapay sa tup-ay
sinangit ro kawit nga nakasab-it sa likod ni morit
paghampak it humbak ro batik it baroto eumagaak
nabasag ro itlog nga baog pagkahueog sa saeog
Ginuyod it ibid ro eumambid nga eubid
eumambid ro eubid nga nakahigot sa liog it ibid
hinampak ni nay bading it espading ro andang dingding
einueo ni Olu ro ueo it haeo gindat-oe sa bato
einapgot ni dewot it eanot nga higot ro apo nga nagsuhot sa uhot
si islaw nagkutaw sa baeanaw natamsikan ro mata it eam-aw
si islaw nakakita it tungaw gaduhaw-duhaw sa pantaw
ro napueot nga tuway ni belay einamhayan it kamarunggay
ginulipat it unga nga mudlat ro dueanggan ni edat
naghaehae ro saewae ni islaw pagdinugkae it magkae
naeanggi ro sanga it kamansi dahil sa anang bunga nga gapungi-pungi
ginsibit ni tay ramon ro ungon it bagungon sa anang siki mintras gapungko sa muhon
nagkaeala ro manga paka pagtugpa it uean sa eugta
nagbukae ro ang ienaga nga gutaw
Revised: April 28, 2009
Revised: July 8, 2010
He was born on March 27, 1976.
His name is Jose Ronald Inguillo. But he prefers to be called Ronald.
A graduate of Jawili Elementary School, Ronald continued his studies at Tangalan National High School, then proceeded to RMCAT where he graduated Bachelor of Science in Industrial Technology (BSIT) specializing in Machine Shop Technology (MST) in 1998.
After graduation, he went to Manila to work as a machinist but this was shortened when he learned that a certain government agency was hiring a personnel. He was accepted.
He was assigned in Basilan, where he met his future wife Miss Geraldine Tangunan Bonifacio. They have one child, Precious Nadhine Bonifacio Inguillo.
Presently, Ronald is assigned in Liberia.
It was in this country where he joined in my.akeanon.com, particularly in Iskul Bukol where he submitted his poems for comments. After several one-on-one sessions over the internet, this writer told him to make his own way into Aklanon literature.
What does Ronald write?
He is not only a versatile poet, but also a prolific one.
In a few months he was able to produce not only enough poems but something worth studying into for he writes not only love poems but poems with social relevance. His images are fresh and thought provoking.
Here is one of his latest works:
U.S. Airways - -
Naligos sa suba it Hudson
Sa bulig it mga pispis
Ronald experimented in writing Bakod. Bakod is a new type of poetry which I invented in 2008. It is like tanka, the Japanese short poem, but Bakod has five lines with this pattern without losing its poetic characteristics like images, rhyme, etc.
First line--two syllables
Second line--three syllables
Third line--five syllables
Fourth line--seven syllables
Fifth line---five syllables
unga
naghampang
isaeanhon eang
gapamantaw ro nanay
sa may ugsaran
anwang
gatanga
sa kaeangitan
sa sobrang init adlaw
papisok-pisok
This time he writes Aklanon haiku and luwa, where he can express his thoughts clearly.
Below are some of his works in alphabetical order. Discover his great works.
Abi nimo baylihan
sa tunga it kaeaeawran
gali hay bugsayan
gapamunit it tulingan
Abo nga tawo
sa baybayon
medyo fiesta
kon tan-awon
Adlaw gabii
ikaw ginaisip
sa ang painuino
gapaeanutsot
Adlaw gabii
ikaw ginaisip
sa ang painuino
gapaeanutsot
adlaw it tagipusuon - -
si inday namutos
ag eomumpat sa bintana
Akab
kaeoeouy patyon
Makaueogot buhion
Eaom mo mabuot
Sa sueod ro dukot
Akeanon
kaeaeawran
ro isaea nga ginabuean
it pangabuhian
Ako hay may amiga
Si mam edna
Mabuot ag gwapa
Maabiabihon ag mabinuligon pa
ako hay may amigo
si kwarenta singko
mabuot ag masaligan
sa oras nga tanan
Akon haeksperyensyahan
mabudlay owa’t tinun-an
puyde ka lokuhon
it mangin-aeamun
Akon hakit-an
sa kilid it kalan
nag-idlap ro bituon
nakadukot sa kueon
Alibang-bang - -
Ginban-aw ro anang itlog
gaukiok ro ikog
Amihan - -
gabukae ro eawod
may gadagaay nga bagawbaw
Angklahi it mayad
ro baroto ngaron
basi anuron
it sueog nga dayuyon
Anwang - -
maski ano kabaskog
kinahang-ean it tubi
Asawa ko
ikaw eang higugmaun
ueanon ag silakon
hasta kamatayon
Ati-atihan - -
Gadaea it buenas
Sa iba dimalas
Ati-atihan - -
Gakaeasamad ro buoe it sapatos
malipayon ro tanan
Ati-atihan eon man
gagueutok ro daean
owa eon it maagyan
ro mga saeakyan
Baeangaw - -
Kun-amat eang gaguwa
nagapaypay ro unga
Baeay sa baybayon
may tukod sa katueondan
agod indi hapayon
it hangin nga amihan
Bandera it Pilipinas
sa Liberia gapagaspas
kaibahan sa misyon
magdaea it kalinong
Bangon Liberia
magtinguha ka
agud umalsa
ro ing ikunomiya
Baybayon it akean--
may akon nakita
mabahoe nga isda
isda nga mamsa
nga dinagsa
Baybayon sa Akean
kanami pamasyaran
it tagipusuon
nga nagahigugmaan
Boyti eon
ro hae-o ag eusong
aton eupakon
ro sab-a ngaron
Buaya - -
gapakalang-kalang sa pungkuan
abo nga pagkaon
Buaya
nagkalhit sa karsada
gapueopasipeat
ku anang mata
bueak - -
gabukadkad sa silak it adlaw
gapahagan-hagan it kasubo
Bueak - -
sukoe paeang
Ginpamuksi eon
Bugsay pa
agod umarangkada
ro aton nga baesa
bulig bira it taksay
agud makahueay
para may pangeamhay
sa tinuea ni nanay
bungsod
imong tup-ayon
anay ro sueod
Eam-aw - -
Pagtan-aw nimo
Kita ing anino
easgas eon
ro alima ag siki
ku imong ginikanan
sa pagpanarabaho
agod may itao
nga baeon kimo
Eatayan - -
Gahawod-hawod eang
Sa tueod it tubi
Gabok nga haligi - -
Tan-awon matibay
ro sueod anay.
Gabuyog rang ueo
sa pagpainuino
ro humbak sumaylo
sa mga karsada
gapamueot it bato
Gauegad
ro manggad
sa eawod
it Akean
Ginaduyog ako
indi makatueog
pilit nga piyungon
mukeat man gihapon
Graduation - -
gahiyum-hiyom si jose
ro iba gakusmaod.
Gumuwa ro pantok
sa gagiltak nga itlog
sa pugaran - -
Guyom - -
Sige kamang
Owa gid gataeang
Ham-an baea
indi t’a maduea
sa iba ro hisa
gusto pang mangsamad
it pamilyang mayad-ayad
Ham-an baea?
gusto it iba
madali makakwarta
maski ano obrahon
pati dinamita gamiton
Ham-an baea?
kon halin ka sa probinsya
ag hanaeang ka sa banwa
ginatan-aw tan-aw ka
dahil bay-ong ing daea
indi kaparehas nanda
plastic bag may borda pa
Ham-an baea?
mabudlay eot-a
magsuoed iya
sa sityo ngara
Humbak
sa eawod gahaeabok
gabalilin paadto sa binit
kon tumama sa batik gaeagiit
Humbak
sa eawod gahaeabok
gabalilin paadto sa binit
kon tumama sa batik gaeagiit
Indi makapaeawod
gabukae-bukae
ro eawod
Indi mo makita
ro kanamiun it akean
eabi gid ro baybayon
nga ginapabugae namon
kon indi mo adtunan
ag tan-awon
Jose bugtaw ka
ro anwang pahaeaba
idto sa uma
jose sakaa
ro amon nga mangga
abu nga euto
gakaeapupo
Jose,
mabahoe ro bukoe
hinaboy it pukoe
it kahampang nga bungkoe.
Kabuhi - -
medyo baroto
kun indi ka antigo
makueob kat-imo
Kahig iya kahig idto
hasta sa mapudpod
ro aton nga kukod
kamang iya kamang idto
daeagan iya daeagan idto
hayra ro trabaho
ko isaeang ka suldado
Kato anay
ro mga daeaga
naka maria clara
makarun kueang ro tela
Kauswagan
dapat magbueoligan
agud maabtan
Kon gusto mo magpahangin
sa baybayon it Jawili
maligos sa baybay
daritso sa busay
Kon manggaran ka
abo kang kilaea
kon pobre ka
owa kat kilaea
Kon panginhason
ro imong isuyon
sa tangaean ka maadto
abo sanda idto
Kon tig-amihan
ro baeay may tukod
sa katueondan
agod indi’t hapayon
it hangin nga dayuyon
Kun adlaw- -
abu nga bituon
sa baeay namon
manipis eon abi
ro atop nga kugon
Kun akeanon ka
ayaw’t samara
ro sityo ngara
daya ro giya
agod kita magkieilaea
Kun mangutang grabe ro aeam-aeam
maski ano imitlang
makahueam eamang
pag-abot it baeayran
indi eon makit-an
hay idto t’a sa bueangan
Kun tag-ueoean
ro mga paka
gakala-kala
Ligom dueom- -
sa Tangaean
abo nga basnigan
gadakop it tulisan
Limbok - -
panghueasan ka it mais it eagko
abo gahueat kimo
Mabahoe ang paghigugma
ayaw’t abusoha
basi maduea
sa sangpisok it mata
Madanlog ro eatayan
pamuyot it mayad
basi ka hiliskan
it anang bueoytan
Madueom pa ro baybay
idto eon si tatay
gapamueot it segay
Mag-ilinaway - -
Sin-o ro kaeueuoy?
Manggaranon?
Magmanghod - -
ginhueay ro sambilog nga talisay
sa idaeum it gakatunod nga adlaw.
Magtigom
agod may kuoton
kon kinahangaeanon
Magobra ka
Ayaw’t hueata
Mag-abot ro grasya
Magubod it nipa
agod may tinuea
ieamhay sa sinikpan
tapos payukan
Mahaba nga kaeat
birahon sa baybayon
para madaea
ro may sueod nga eambat
Mahae ko
ikaw nagtao
it daean nga diretso
nga owa ko gienato
kat meron pa ako
Malieon manaksay
may euta sa baybay
tama eon nga pahuway
ang tiyan gadagaay
malieon manueo kita
sa may punta it Afga
abo nga kogita
gahueat nga panaon
para magpakaon
Malieon masadsad kita
idto sa pastrana
abo nga banda
nga nagapresenta
Malieon
maadto kita sa hunasan
abo nga panginhason
nga aton pueuton
Manag-a, manikop,
magsag-on’t tapangan
mangahig it kayog
sa katangkehan
Mananggiti
daea ro kawit
sa likod nakakaw-it
sanggot
sa kilid nakasukbit
Mananggiti
saka sa agahon
pagkahapun
puno ro garapon
Masakit ro ang likod
nasobrahan it lingkod
sa pungkoan
nga hawod
May akon nga amigo
umpisa pa kato
ginsampit ko imaw
nga magsuldado
owa t’a imaw it gusto
May akon nga kilaea
nagdiga
pahutik-hutik pa
akon hasayran
ro anang istorya
andang kanyugan
Mga torista
sige hala bira!
pwera eang pasma
maskin maubos ro kwarta
basta masadya
Nadanlog sa pil-as
naeasgas
ro dahi nga dueas
Naglimad ang mata
paghuyap it baka
gatabok sa karsada
Nagtug-on si juan
owa pa naastanan
anang inaywan
pagbalik nana
balitok sumubeang kana
Nanikop ang manghud
idto sa katunggan
tikig nadakpan
sinueod sa tapangan
Owa pa gamukeat ro adlaw
tapos eon ako it pamahaw
para di maaywanan
it amon nga saeakyan
paadto sa ginaobrahan
Paea - -
kun makapang-it
gapaeamuea
Paghalin ko sa amon
eubak-eubak ro karsadahon
pag-uli nakon
sementado eon
Paghalin ko sa amon
eubak-eubak ro karsadahon
pag-uli nakon
sementado eon
Paghalin ni amihan
malipayon ro tanan
malinaw ro kaeaeawran
makapamunit eonman
Pagsaka it adlaw - -
nagmukeat ro mga bueak
sa gatueo-tueo nga hamog..
Pakeang sinakyan
sa banglid Nagpaduylon
pag-abot sa dueonan
hanang-it ro dueong-gan
Pantat - -
Gasueay sa baha
gusto aboton ro ginhalinan it tubi
Para may pangsuea
katunggan
ginkuyaktan
kon imo tan-awon
eanas-eanas eon
Pataob eon - -
gatinumbo ro guno
paeapos-eapos sa eaya
Pataob eon
ro bintoe pahaumon
gaguwa ro alimango
mausoy it pagkaon
Paueoulihi
naubosan it swerte
Siin kat-ing umagi
Namueot it dolse?
Payag - -
gaduhaw-duhaw sa humbak
sa tunga it eawod
Precious nadhine - -
Bunga it paghigugma
Ag bugna it makaako
Pueo nga tudlo
naging lima sa sangpisok it mata
Boooom - -
Ro amon nga electrician
generator ginlipyuhan
ro tudlo naputlan
hinigop it cooling fan
Ro amon nga mangga
abo nga bunga
ro nagapanamkon
gapueopanagitlon
Ro atop
gabaealiskad
sa kabaskugon
Ro kabuhi it tawo
kaparehas it baroto
paeutaw-eutaw
kun amat malinaw
pag-abot it kanas-kanas
gapaeangeat-as
Ro kabuhi it tawo
kaparehas it baroto
paeutaw-eutaw
kun amat malinaw
pag-abot it kanas-kanas
gapaeangeat-as
Ro mga may panaad
sige eang it sadsad
sa tunog it tamboe
nga nagalinagabong
Ro swerte kuno
nakasueat sa paead
pero kun tan-awon
kibueon
Ruyon ro manggad
it aton nga kaeaeawran
ngani kasimanwa
aton gid nga amligan
Sa akon nga pagpahuway
sa kilid it dueay
nag asaw-asaw
gumuwa ro baeangaw
Sa akon nga pagpamaeandong
akon nga hadumduman
ro akon nga inagyan
kat gakaeam ro akon nga tiyan
Sa akon paghalin
akon ginbilin
paghigugma nga matuod
kimo hanungod
Sa akon pagpamana
may akon nakita
mabahoe nga pakoe
gasandig sa duoe
gapueopanihoe
Sa amon nga baryo
abo gadayo
maligos sa baybay
daritso sa busay
Sa amon ro baybay
gakaeadueay
ginakaun it tubi
gaeapad ro bibi
Sa ati-atihan
iba-ibang tribu
ro makita nimo
nagakiay-kiay
may kulintas nga eusay
Sa may kanyogan
abo nga putyukan
amon ginsug-an
eumopad ag inaywan
ro anang pugaran
Sa sueod it simbahan
sobrang diyosnun
inde makapusa it kueon
ro ugali gali
inde makaon
saang, sikad-sikad, bug-atan
may kagay-kay ag sigay,
imbaw, litog, abahong
agihis ag taeaba
puyde sabawan ag kilawon
Saeamat guid Sir Maeara
sa imong paghaega
sa akon nga ginobra
gapasaeamat guid ako
sa imong gintao nga oras ag espasyo
para ako makaantigo
Sarhento magwidro ka eon
ko aton nga baeonon
hay may panawon
ro aton nga platon
Sari-saring isda
ro imong Makita
halin sa maeagko
paadto sa maisot
Si edat
may daea nga aeat
naeusat
sa bil-at
Si jose
sige eang estorya
sa kaklase nana
hakit-an it maestra
eumopad ro pisara
Si jose matig-a ra ueo
indi magpamati sa anang lolo
pilit umadto
sa puno it abokado
linagas it karnero
Si Jose nagpahaeab it anwang
sa kilid it pang-pang
ga pueopanihoe
mintras gakaon it santoe
Si jose nagsakay sa anwang
umagi sa eunang
naligos it aeang-aeang
Si jose nanag-a
sa liong-liong it sapa
ro anang inuli
guraming sang saga
si kupido ga pamana
bukon it isda
kundi tagipusuon
it mga batan-on
si lola nagsasa
nga nakapalda
pag-uli nana
ro anang paa
gapaeamuea
sa pang-it it paea
Si lolo
nakatungkod
naglingkod
sa bungsod
Si tatay
halin sa eanas
daritso sa baybay
para manginhas
Sidlangan - -
nagharo ro eangit sa eawod
mintras gasaka ro adlaw
Sige simba
paeuhod-euhod pa
paguwa nana
sige hala bira
tsismosa
Sige simba
paeuhod-euhod pa
paguwa nana
sige hala bira
tsismosa
Silhig - -
inde gamiton
makaeapudpod
Suba it akean - -
einuak ro niyog
gakaeadueay ro eugta
tag-ieinit eonman
gapaeanggiltak ro daean
anwang sa kug-ongan
gausoy it tueogban
Tagipusuon ko
gapitik para kimo
pirteng hibok-hibok
kun ikaw magtueok
Taguipusuon nga hopia
kun may imo manao
kun owa kat-imo
owa’t gatao
Tapangan
isag-on sa hapun
butwaon pagkaagahon
tigasaw
pagmakapang-it
makangit-ngit
Tig-eamig - -
Sumuksok ro isiw sa idaeum
it putoe nga pakpak
Tighabagat sa Akean
malinaw ro kaeaeawran
puyde mamunit,manginhas sa hunasan
may magpatindog it bintahan
ro iba gapamalaran
Tuba makahieilong
kun masubrahan
mag-aein ing tiyan
kun aeang-aeangon bugriton
Tuba makahieilong
kun masubrahan
mag-aein ing tiyan
kun aeang-aeangon bugriton
Tudo bugsay
agod makaeampas
sa manga eusay
para indi masangit
ro aton nga bonit
Ugsad - -
gakupkup ro eukos
sa ueang-ueang nga may higot
Unga halin sa eskuylahan
gagaab buyot sa dueong-gan
pangutana ro ginikanan
ginulipat it maestro
Viagra
pampatig-a
kun indi makaya
tigok ka
Viagra
sa iba mo ibaligya
owa kmi it kwarta
nga inugpangumpra
Wa pa gapamaeo ro manok - -
sa eanas eon si tatay
agod makapangabay
nga makagaeab sa andang paeay
Wa pa gapamaeo ro manok - -
sa eanas eon si tatay
agod makapangabay
nga makagaeab sa andang paeay
Here are some of his Aklanon tongue twisters:
kinuhit ni dimit ro nakasab-it nga anglit
si kunang nadanlog sa eunang may daea nga eansang
kaeas-kaeas nagpangeat-as patakas sa eanas
si uka nagpatungka nageaway ra baba
Kinaeo sa maeagkit ro euwag nga eubag
kinaon’t anay ro baeay humapay
Si teroy hinaboy ni kusoy it busoe it kasoy
umasgad ro tutonlan ni juan pagkaon it linanggawan
si inaw may bitbit nga eanggaw nadanlog sa baeanaw
Gumungo ro sugpo putoe ra sungo
ro igot ni diwot natuslok it uhot
si morit namunit eumambid ro bunit
ro maoy ginaoy it eangoy sa sapa
lumigid ro ibid paadto sa bangilid
ro tamilok nga matambok sa puwak luminggaok
nagdiwae ro dila ni uka pagkaon it katumbae
natunok ro tudlo ni unat pagsikop na it pantat
nagkaeay ro tumok nga sigay sa bulsa ni igay
nagkamang ro umang nahueog sa buho nga puno it eunang
bumitay ro eusay nasangit sa bunit ni Ronald
nagduhaw-duhaw ro dueaw nga antulihaw sa sanga it bakhaw
ro gabok nga baeay ni belay humapay sa tup-ay
sinangit ro kawit nga nakasab-it sa likod ni morit
paghampak it humbak ro batik it baroto eumagaak
nabasag ro itlog nga baog pagkahueog sa saeog
Ginuyod it ibid ro eumambid nga eubid
eumambid ro eubid nga nakahigot sa liog it ibid
hinampak ni nay bading it espading ro andang dingding
einueo ni Olu ro ueo it haeo gindat-oe sa bato
einapgot ni dewot it eanot nga higot ro apo nga nagsuhot sa uhot
si islaw nagkutaw sa baeanaw natamsikan ro mata it eam-aw
si islaw nakakita it tungaw gaduhaw-duhaw sa pantaw
ro napueot nga tuway ni belay einamhayan it kamarunggay
ginulipat it unga nga mudlat ro dueanggan ni edat
naghaehae ro saewae ni islaw pagdinugkae it magkae
naeanggi ro sanga it kamansi dahil sa anang bunga nga gapungi-pungi
ginsibit ni tay ramon ro ungon it bagungon sa anang siki mintras gapungko sa muhon
nagkaeala ro manga paka pagtugpa it uean sa eugta
nagbukae ro ang ienaga nga gutaw
Revised: April 28, 2009
Revised: July 8, 2010
Wednesday, December 31, 2008
Katapusang Pa-Adios ni Jose Rizal in Aklanon
Katapusang Pa-Adios
(Mi Ultimo Adios)
ni Dr. Jose Rizal translated to Aklanon
ni Benigno Macavinta y de Miguel
Editor’s Note: To commemorate the 112th death anniversary of the Philippines National Hero, Dr. Jose P. Rizal, Madyaas Pen is publishing his “Mi Ultimo Adios”. This Aklanon version was translated by the late Benigno Macavinta y de Miguel who was better known as “Lolo Bingo”. He was born in Marianos, Numancia, Aklan on February 13, 1881 and died in Albasan, Numancia, Aklan on August 1, 1966. This Aklanon translation is voluntarily furnished The Madyaas Pen by Atty. Emmanuel C. Fernandez, a retired ambassador. According to him, the text came from Ms. Elizabeth Atanacio Macavinta, the grand daughter of the late Lolo Bingo. Elizabeth now lives in Manila.
see this link for the complete translation.
http://madyaaspublishing.blogspot.com/search?updated-min=2008-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&updated-max=2009-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&max-results=50
(Mi Ultimo Adios)
ni Dr. Jose Rizal translated to Aklanon
ni Benigno Macavinta y de Miguel
Editor’s Note: To commemorate the 112th death anniversary of the Philippines National Hero, Dr. Jose P. Rizal, Madyaas Pen is publishing his “Mi Ultimo Adios”. This Aklanon version was translated by the late Benigno Macavinta y de Miguel who was better known as “Lolo Bingo”. He was born in Marianos, Numancia, Aklan on February 13, 1881 and died in Albasan, Numancia, Aklan on August 1, 1966. This Aklanon translation is voluntarily furnished The Madyaas Pen by Atty. Emmanuel C. Fernandez, a retired ambassador. According to him, the text came from Ms. Elizabeth Atanacio Macavinta, the grand daughter of the late Lolo Bingo. Elizabeth now lives in Manila.
see this link for the complete translation.
http://madyaaspublishing.blogspot.com/search?updated-min=2008-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&updated-max=2009-01-01T00%3A00%3A00-08%3A00&max-results=50
Wednesday, December 17, 2008
To the Young Writer
I am reprinting here a lecture given by Mr. Jose. it is an advice to the young writer. I hope that our Aklanon writers will benefit from this article from a famous Filipino novelist.
TO THE YOUNG WRITER
by F. Sionil Jose, National Artist in Literature
In a moral crisis such as what grips the country today when a handful of Congressmen betray the people’s trust in obedience to their powerful leader, what can the ordinary Filipino do? What can a writer do?
The German writer Stefan Heym, who lived through Nazism and East Germany’s communist regime, had this advice: “The writer’s duty is to survive.”
“What,” I asked, “if survival mean acquiescence or surrender.”
“Then,” he replied, “survival is also a test to his moral strength.”
Do our writers today have that strength? Every so often, when I am asked by young writers for advice, this is what I tell them:
Memory and sentiment are never enough. You must master the craft of writing and use the language you know best—respect the word and know the rules before you break them. Having mastered the word, use it then as one would create a window—polished, untarnished, so that you can see clearly beyond the crystal. Don’t cover the frame with frills and fancy drapes for it is these decorations that will attract, and hide the view. Review, revise, rewrite till it hurts, till the land that holds the pen is numb, till every sentence reads easily, every word in place and you know by then that the window is made.
You are a storyteller, a singer—so learn rhythm, music, resonance, narrative technique, until these are in your marrow. You can learn all these by writing letters, notes, exercises, journals. The concert pianist, that prima ballerina—every day they practice and limber up before they go on stage.
Do not be waylaid by the latest literary fads, by unfashionable ideologies. They will surely pass as unremembered seasons and what will remain are those verities—love and death, faith and forbearance, which you have made permanent in prose. Look at your craft with humility, and be your own severest critic. Do not for once believe that ancient panegyric that the pen is mightier than the sword. Nunca! It is always naked power which triumphs and rules, against which you must always rail till your voice hoarsens. Beware, too, of early praise for it can destroy, and remember again that only time will tell if your work will prevail.
Write with all your senses, and some of your ulcers working, so that what you write will throb with life. Live, be observant, be the eternal child aglow with awe and wonder of the world, amass memories for they will all be retrieved as dialogue, color, plot, action.
Ask yourself, what in literature, who is your audience. Literature is the noblest of the arts and writers should, therefore, be of noble bearing, affirming in their very lives the Socratic precepts of virtue and excellence. This is difficult to achieve; perhaps, it is enough that you strive to be able to sleep soundly at night without the nightmares of a bad conscience.
Be an honest witness to your times, and be strong when they revile you for telling the truth. Your vocation will also condemn you to solitude, but remember—he who stands alone is the strongest. Even in your shattering loneliness, remember you are writing, not for critics, academics, or other writers, but for your own people who, in their silence and perhaps poverty, cannot express their aspirations and anguish. You are their voice but only if you have not deserted or betrayed them.
Whatever suffering might be heaped upon you, never, never lose your equanimity, your humor. Much of what you write will be bleak—just the same, learn to laugh at yourself first, and your critics, and certainly at the antics of the wretched, among your countrymen.
Nurture in yourself that abiding sense of urgency, of passion—deep and volcanic—but always keep it in control and with it, that profound melancholy wrought by our history, by our own leaders—no matter how effulgent our fiestas and how bright our smiles. This passion, this melancholy, must surface as literature if you are to be an artist. So Lenin said all art is propaganda, but remember, not all propaganda is art.
I make writing seem difficult because it really is. Worse, it may not even make you live comfortably, and you will grow old like so many of us who tried without ever being appreciated in your own country. Just look at all those books piled in bargain counters—nobody buys them for though we have a novelist as a national hero, we do not read novels.
Why then must you write at all? Do it because there is so much hypocrisy and cussedness in us and, who knows, you may be able to exorcise a bit of these. Do it because many of us have lost our moorings, and it is in literature where history lives, where we can know ourselves best so that we can live ourselves and be rooted again in native soil. Do it because it is a vocation which will give you such pleasure, so lasting and so deep—it transcends anything those sybarites and sensualists covet. I assure you, this old man knows.
What, after all, is literature but pain remembered. In remembering, we adorn it with our imagination, our craftsmanship, ennobling it perhaps, imbuing it with permanence; it then exists beyond our puny lives, a testament to your humanity for all the world to witness. And having witnessed it, it is out hope that what we have written will evoke compassion, for in the end, this is what draws all men together.
One final word: write wherever you can do it best, in exile perhaps, but never, never leave your village, your town, your beginning. Enshrine it in the heart, sanctify it in your mind for your beginning gives you your soul, your humanity. In remembering with passion, you will be writing about a particular place and a particular people but you shall have given them also what all men will recognize, the universality of man and of art itself.
TO THE YOUNG WRITER
by F. Sionil Jose, National Artist in Literature
In a moral crisis such as what grips the country today when a handful of Congressmen betray the people’s trust in obedience to their powerful leader, what can the ordinary Filipino do? What can a writer do?
The German writer Stefan Heym, who lived through Nazism and East Germany’s communist regime, had this advice: “The writer’s duty is to survive.”
“What,” I asked, “if survival mean acquiescence or surrender.”
“Then,” he replied, “survival is also a test to his moral strength.”
Do our writers today have that strength? Every so often, when I am asked by young writers for advice, this is what I tell them:
Memory and sentiment are never enough. You must master the craft of writing and use the language you know best—respect the word and know the rules before you break them. Having mastered the word, use it then as one would create a window—polished, untarnished, so that you can see clearly beyond the crystal. Don’t cover the frame with frills and fancy drapes for it is these decorations that will attract, and hide the view. Review, revise, rewrite till it hurts, till the land that holds the pen is numb, till every sentence reads easily, every word in place and you know by then that the window is made.
You are a storyteller, a singer—so learn rhythm, music, resonance, narrative technique, until these are in your marrow. You can learn all these by writing letters, notes, exercises, journals. The concert pianist, that prima ballerina—every day they practice and limber up before they go on stage.
Do not be waylaid by the latest literary fads, by unfashionable ideologies. They will surely pass as unremembered seasons and what will remain are those verities—love and death, faith and forbearance, which you have made permanent in prose. Look at your craft with humility, and be your own severest critic. Do not for once believe that ancient panegyric that the pen is mightier than the sword. Nunca! It is always naked power which triumphs and rules, against which you must always rail till your voice hoarsens. Beware, too, of early praise for it can destroy, and remember again that only time will tell if your work will prevail.
Write with all your senses, and some of your ulcers working, so that what you write will throb with life. Live, be observant, be the eternal child aglow with awe and wonder of the world, amass memories for they will all be retrieved as dialogue, color, plot, action.
Ask yourself, what in literature, who is your audience. Literature is the noblest of the arts and writers should, therefore, be of noble bearing, affirming in their very lives the Socratic precepts of virtue and excellence. This is difficult to achieve; perhaps, it is enough that you strive to be able to sleep soundly at night without the nightmares of a bad conscience.
Be an honest witness to your times, and be strong when they revile you for telling the truth. Your vocation will also condemn you to solitude, but remember—he who stands alone is the strongest. Even in your shattering loneliness, remember you are writing, not for critics, academics, or other writers, but for your own people who, in their silence and perhaps poverty, cannot express their aspirations and anguish. You are their voice but only if you have not deserted or betrayed them.
Whatever suffering might be heaped upon you, never, never lose your equanimity, your humor. Much of what you write will be bleak—just the same, learn to laugh at yourself first, and your critics, and certainly at the antics of the wretched, among your countrymen.
Nurture in yourself that abiding sense of urgency, of passion—deep and volcanic—but always keep it in control and with it, that profound melancholy wrought by our history, by our own leaders—no matter how effulgent our fiestas and how bright our smiles. This passion, this melancholy, must surface as literature if you are to be an artist. So Lenin said all art is propaganda, but remember, not all propaganda is art.
I make writing seem difficult because it really is. Worse, it may not even make you live comfortably, and you will grow old like so many of us who tried without ever being appreciated in your own country. Just look at all those books piled in bargain counters—nobody buys them for though we have a novelist as a national hero, we do not read novels.
Why then must you write at all? Do it because there is so much hypocrisy and cussedness in us and, who knows, you may be able to exorcise a bit of these. Do it because many of us have lost our moorings, and it is in literature where history lives, where we can know ourselves best so that we can live ourselves and be rooted again in native soil. Do it because it is a vocation which will give you such pleasure, so lasting and so deep—it transcends anything those sybarites and sensualists covet. I assure you, this old man knows.
What, after all, is literature but pain remembered. In remembering, we adorn it with our imagination, our craftsmanship, ennobling it perhaps, imbuing it with permanence; it then exists beyond our puny lives, a testament to your humanity for all the world to witness. And having witnessed it, it is out hope that what we have written will evoke compassion, for in the end, this is what draws all men together.
One final word: write wherever you can do it best, in exile perhaps, but never, never leave your village, your town, your beginning. Enshrine it in the heart, sanctify it in your mind for your beginning gives you your soul, your humanity. In remembering with passion, you will be writing about a particular place and a particular people but you shall have given them also what all men will recognize, the universality of man and of art itself.
Monday, December 15, 2008
Hope Sabanpan-Yu's Poems
The following poems were written originally in Cebuano by a young charming Cebuano poet, Hope Sabanpan-Yu. I based my Aklanon translation from her book: Mga Dad-onon sa Biyahe/Things to Take on a Journey. Canada: Sunflower Press, 2003.
Mga Daeahon Sa Pagpanaw
Ni Hope Yu
Gin-Inakeanon ni
Maeara
Dali!
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 12, 2008
Sa malarosas ngarang kahayag
Daehon kita
Igto sa may baybay
Nga akon, igto maeapit
Sa maisot nga pantalan
Gahagunos ro dagat
Sa bilog nga adlaw
Ginahakos ro baybay
May asin ro hangin
Ag ano kaeab-as,
Sa huna-huna
Nga ginadaea ku rayang gahuyang-huyang nga baroto
Dali! Masakay eon kita.
Makaron eon ro oras nga kita makapangisda
Maeayo pa, pero ro mga bisaea
Hay gaeutaw halin sa kidadawman
Dali!
@@@
Owa't Gabii Makaron
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
Ro pagtum-ok it kainit
Ku eawas
King likod
Hay ro kadaeum nga gapahaom
Kang eawas
Sa katre.
Owa't gabii makaron.
@@@
Haead
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Tipunon ko tanan ro mga manami nga berde it kalibutan
Halimunon it tigbueoeak
Daho't mansanas nga nagabayle-bayle
Ro matam-is nga berde't pino
Oliba para sa martini
Lato agod kilawon
Hilaw nga mangga agod i-ensalada
Tipunon ko tanan ro mga manami
Humot, bag-ong tubong ugbos
Para kimo
@@@
Rang Pagtikang-tikang sa Kada Agahon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Makaron nga nagtugpa eon ro niyebe sa eugta
Rang pagtikang-tikang sa kada agahon
Nagbutyag it disenyo sa harden
Nga owa ko kunta masayri:
Ro kakahuyan ag mga sangang ginpunihan it yelo
Ro pinong kahayag it pagbuskad
Ag maintok nga pinongpong nga mga bueak
Gakaging rang ilong sa kaeamig
Apang iya sa kakahuyan
Nagduhong rang mga siki
Ro makangawangawa nga letrato
Ku rayang mga tanom sa ibabaw it niyebe
Nagtao’t kainit kakon.
Kadasig.
@@@
Salikaeum
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Nahueog ro adlaw pareho ku magueang nga uyas
Dungan sa pagbuead ku bueawanong kolor
Sa pihak ku nagakangitngit
Nga asul
Owa’t gasaut sa hilamon, dahon o bituon
Kalinong eang
Iya sa tunga ku raying higayon
Iya kita
Kalinong eang
Sa nasayran naton ngarang oras
Ag sa oras nga owa pa naton masayri.
@@@
Imaw ra nga gabyahe ako
Ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 15, 2008
Sent Dec. 15, 2008
Imaw ra nga gabyahe ako
Agod magbugtaw sa maeamig nga pagtueo't niyebe
Agod makakita it linaw nga gaduhong sa anang katin-awan
Agod mahawanan ro mga pagduha-duha
Sa idaeom it mga bituon, mahimong eangit
Agod magtinong sa mabahoe nga kaeaparan ag mahueog
Sa madaeum nga handom nga maguwa sa parte ngarang kalibutan
Agod makabaeay it binaeaybay ag madumduman rayang
Obra nga indi maobra't oman
Imaw ra nga mauli ako.
@@@
@@@
Hakos
Ro madueaw nga oras
Nagpanaog sa anang kataason
Nag-inumoe ro eugta
Nag-eambong it mga eumot ro bato
Binira kita ag ginhakos
Hasta mabatyagan ko
Ro pagpanghayhay nga owa’t katapusan.
@@@
Naghigugma Ako't Oman
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 17, 2008
Naghigugma ako't oman
Sa pagduot sa imong dagang*
Sa pihak kang hawak
Gasaut ra kakon
Owa maghalin sa panumduman
Kundi sa pag-usisa
Ring ueo hay puno it adlaw
Eon man, permi ag permi
Nabatyagan ko ring kaugot
Pero bukon eo't ako ring kaakig
Kundi isaea sa mga sawa nga gabais
Sa kataeagman it rason.
*There is no Aklanon native term for pen. It has pluma but this is Spanish in origin. Since there is this Cebuano term for the pen, I used it.
@@@
Tarheta
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 18, 2008
Ginisi ko dayon ro sobre
Ag nagkaeahueog
Ro
mga
gabarlak
ag
mga maintok
nga kasingkasing
sa kobrekama
namueak it pueang rosas
ro puting saeog
Makara kon ako magsilibrar
ku akong kaakig--
ro pagtuktok ku imong binaeaybay
sa mga pahayag
nga eabaw pa sa matuod:
mga pueang rosas ikaw
pasinsya ako sa
nagbasoe nga paila*
ginahigugma ko ayaw
kasingkasing maakig
* I cannot at the moment get the exact meaning of this term, so I used its original word.
@@@
Paagto sa Katueogon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 18, 2008
Matueog eon ako
Ay una eon ro buean
Agod magbantay katon
Mas mahimuok pa ro atong tueog
Ku sa mga nagakatueog eon
Owa't eabot sa mga kuyapnit
Nga naga-eupad-eupad sa mga oras ngara
O sa mga tuko
Nga indi maghipos
Pareho ku suksok
Eantip gid
Ro gabii ngara
Ag buko't aeang-aeang
Eantip gid sa paghueag-hueag
It bukaw
@@@
Pinanitan
Ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
December 18, 2008
Pinanitan mo ro kahil
Pareho ku una natong paghambaeanay
Igto sa airport
Kun siin mo ginaobrahan ro kada tinum-ok nga bisaea
Ro matam-is nga kahumot
Nga nagpaeupok ku pilang kalibutan
Hanungod katong daywa.
Bisaea sa imong baba
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
Gusto kong mahimong bisaea sa imong baba
Bisaea nga gusto mo gid iambit
Gusto kong maeutaw
Masaka ag manaog sa hangin
Magpakli sa mga pinanig king libro
Gusto ko magsueod sa inang pagginhawa
Kon ro mga bisaea
Hay mas eabaw pa sa ginahandum mo
Ibubo mo ako sa mga pinanig ngaron
Paeutawa ako hasta maeumutan ro tinta
Hayyyyy! Ring pagsueat
Ro malig-on nga impresyon
Ro malibunog mong agi
Ro maeumo nga pagsaka.
@@@
Tigtaeagas
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
December 18, 2008
Nahueog kita
Pareho ku mga dahon sa tigtaeagas
Sa idaeum it kakahuyan
Nageapta sa ibabaw it eayang hilamon
Nagahubeas nga nagaatubang
Sa naduyog nga adlaw
Ro mga matang nagatueok sa kaeangitan
Nagatan-aw kon may sinyales it pagkadueom
Nagahueat sa anang pag-angkon
Ku rayang tigtaeagas
Ag ro atong pagkahueog
Halin sa kahayag.
@@@
Taean-awon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
Decemeber 19, 2008
Gatan-aw ako ku mga pinuno't maribuhok
Nga ginapabuga-tan ku niyebe
Kon mabali gid man ra sanga
Tunlon ron ku kaeamigon
Sa anang pagkahueog.
Gatan-a ako sa hinayhinay nga pagtindog
Ag mga baeay-baeay nga yelo
Mga marka sa anang pagduaw
Maapeod nga kaeamig
Mga tueok nga puti
Niyebe
Ag mga matig-ang yuhum
Sa mainit nga mga panamgo.
Mga Daeahon Sa Pagpanaw
Ni Hope Yu
Gin-Inakeanon ni
Maeara
Dali!
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 12, 2008
Sa malarosas ngarang kahayag
Daehon kita
Igto sa may baybay
Nga akon, igto maeapit
Sa maisot nga pantalan
Gahagunos ro dagat
Sa bilog nga adlaw
Ginahakos ro baybay
May asin ro hangin
Ag ano kaeab-as,
Sa huna-huna
Nga ginadaea ku rayang gahuyang-huyang nga baroto
Dali! Masakay eon kita.
Makaron eon ro oras nga kita makapangisda
Maeayo pa, pero ro mga bisaea
Hay gaeutaw halin sa kidadawman
Dali!
@@@
Owa't Gabii Makaron
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
Ro pagtum-ok it kainit
Ku eawas
King likod
Hay ro kadaeum nga gapahaom
Kang eawas
Sa katre.
Owa't gabii makaron.
@@@
Haead
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Tipunon ko tanan ro mga manami nga berde it kalibutan
Halimunon it tigbueoeak
Daho't mansanas nga nagabayle-bayle
Ro matam-is nga berde't pino
Oliba para sa martini
Lato agod kilawon
Hilaw nga mangga agod i-ensalada
Tipunon ko tanan ro mga manami
Humot, bag-ong tubong ugbos
Para kimo
@@@
Rang Pagtikang-tikang sa Kada Agahon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Makaron nga nagtugpa eon ro niyebe sa eugta
Rang pagtikang-tikang sa kada agahon
Nagbutyag it disenyo sa harden
Nga owa ko kunta masayri:
Ro kakahuyan ag mga sangang ginpunihan it yelo
Ro pinong kahayag it pagbuskad
Ag maintok nga pinongpong nga mga bueak
Gakaging rang ilong sa kaeamig
Apang iya sa kakahuyan
Nagduhong rang mga siki
Ro makangawangawa nga letrato
Ku rayang mga tanom sa ibabaw it niyebe
Nagtao’t kainit kakon.
Kadasig.
@@@
Salikaeum
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 14, 2008
Nahueog ro adlaw pareho ku magueang nga uyas
Dungan sa pagbuead ku bueawanong kolor
Sa pihak ku nagakangitngit
Nga asul
Owa’t gasaut sa hilamon, dahon o bituon
Kalinong eang
Iya sa tunga ku raying higayon
Iya kita
Kalinong eang
Sa nasayran naton ngarang oras
Ag sa oras nga owa pa naton masayri.
@@@
Imaw ra nga gabyahe ako
Ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 15, 2008
Sent Dec. 15, 2008
Imaw ra nga gabyahe ako
Agod magbugtaw sa maeamig nga pagtueo't niyebe
Agod makakita it linaw nga gaduhong sa anang katin-awan
Agod mahawanan ro mga pagduha-duha
Sa idaeom it mga bituon, mahimong eangit
Agod magtinong sa mabahoe nga kaeaparan ag mahueog
Sa madaeum nga handom nga maguwa sa parte ngarang kalibutan
Agod makabaeay it binaeaybay ag madumduman rayang
Obra nga indi maobra't oman
Imaw ra nga mauli ako.
@@@
@@@
Hakos
Ro madueaw nga oras
Nagpanaog sa anang kataason
Nag-inumoe ro eugta
Nag-eambong it mga eumot ro bato
Binira kita ag ginhakos
Hasta mabatyagan ko
Ro pagpanghayhay nga owa’t katapusan.
@@@
Naghigugma Ako't Oman
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 17, 2008
Naghigugma ako't oman
Sa pagduot sa imong dagang*
Sa pihak kang hawak
Gasaut ra kakon
Owa maghalin sa panumduman
Kundi sa pag-usisa
Ring ueo hay puno it adlaw
Eon man, permi ag permi
Nabatyagan ko ring kaugot
Pero bukon eo't ako ring kaakig
Kundi isaea sa mga sawa nga gabais
Sa kataeagman it rason.
*There is no Aklanon native term for pen. It has pluma but this is Spanish in origin. Since there is this Cebuano term for the pen, I used it.
@@@
Tarheta
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 18, 2008
Ginisi ko dayon ro sobre
Ag nagkaeahueog
Ro
mga
gabarlak
ag
mga maintok
nga kasingkasing
sa kobrekama
namueak it pueang rosas
ro puting saeog
Makara kon ako magsilibrar
ku akong kaakig--
ro pagtuktok ku imong binaeaybay
sa mga pahayag
nga eabaw pa sa matuod:
mga pueang rosas ikaw
pasinsya ako sa
nagbasoe nga paila*
ginahigugma ko ayaw
kasingkasing maakig
* I cannot at the moment get the exact meaning of this term, so I used its original word.
@@@
Paagto sa Katueogon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Maeara
December 18, 2008
Matueog eon ako
Ay una eon ro buean
Agod magbantay katon
Mas mahimuok pa ro atong tueog
Ku sa mga nagakatueog eon
Owa't eabot sa mga kuyapnit
Nga naga-eupad-eupad sa mga oras ngara
O sa mga tuko
Nga indi maghipos
Pareho ku suksok
Eantip gid
Ro gabii ngara
Ag buko't aeang-aeang
Eantip gid sa paghueag-hueag
It bukaw
@@@
Pinanitan
Ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
December 18, 2008
Pinanitan mo ro kahil
Pareho ku una natong paghambaeanay
Igto sa airport
Kun siin mo ginaobrahan ro kada tinum-ok nga bisaea
Ro matam-is nga kahumot
Nga nagpaeupok ku pilang kalibutan
Hanungod katong daywa.
Bisaea sa imong baba
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
Gusto kong mahimong bisaea sa imong baba
Bisaea nga gusto mo gid iambit
Gusto kong maeutaw
Masaka ag manaog sa hangin
Magpakli sa mga pinanig king libro
Gusto ko magsueod sa inang pagginhawa
Kon ro mga bisaea
Hay mas eabaw pa sa ginahandum mo
Ibubo mo ako sa mga pinanig ngaron
Paeutawa ako hasta maeumutan ro tinta
Hayyyyy! Ring pagsueat
Ro malig-on nga impresyon
Ro malibunog mong agi
Ro maeumo nga pagsaka.
@@@
Tigtaeagas
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
December 18, 2008
Nahueog kita
Pareho ku mga dahon sa tigtaeagas
Sa idaeum it kakahuyan
Nageapta sa ibabaw it eayang hilamon
Nagahubeas nga nagaatubang
Sa naduyog nga adlaw
Ro mga matang nagatueok sa kaeangitan
Nagatan-aw kon may sinyales it pagkadueom
Nagahueat sa anang pag-angkon
Ku rayang tigtaeagas
Ag ro atong pagkahueog
Halin sa kahayag.
@@@
Taean-awon
ni Hope Sabanpan-Yu
Gin-Inakeanon ni Melchor F. Cichon
Decemeber 19, 2008
Gatan-aw ako ku mga pinuno't maribuhok
Nga ginapabuga-tan ku niyebe
Kon mabali gid man ra sanga
Tunlon ron ku kaeamigon
Sa anang pagkahueog.
Gatan-a ako sa hinayhinay nga pagtindog
Ag mga baeay-baeay nga yelo
Mga marka sa anang pagduaw
Maapeod nga kaeamig
Mga tueok nga puti
Niyebe
Ag mga matig-ang yuhum
Sa mainit nga mga panamgo.
Saturday, December 06, 2008
Short Stories by John Barrios
Bisikleta
Ni John Barrios
Indi masayran ni Ano kon ham-an owa gapoepamisok ro itsura nga gaatubang kana. Owa gahibayag. Kon magsinggit gani si Ano sa sakit kon ginadresingan do anang gasgas nga uyahon owa man it reaksiyon. Basta una man lang imaw gatueok kay Ano. Una man lang imaw nga gabantay kay Ano.
‘No magpakabuot ka, pirmi nga hambae kana ni nanay na kada ihatod imaw ni tatay na sa traysikol paagto sa andang eskuylahan. Huo, Nay, pirmi man nana nga sabat. Masueondon nga unga si Ano. Imaw ro kamanghuran sa limang magmanghod. Propesyunal eon haeos ro anang mga magueang. Maliban kay Ogie nga second year college sa PMA. Si ano hay grade five.
Si nanay na hay miyembro it karismatik. Kada Domingo ga-attend imaw it andang “gathering” sa Aklan College Gym. Kon amat hay ginadaea nana si Ano. Sang beses kat nakamunot si ano nakakita imaw it andang ginatawag nga “healing session” kon siin nakita nana ro pagkurog-kurog ag pagkalipong it sangka tawo nga ginpangadian it mga miyembro. Kat gauli eon sanda ginpangutana nana si nanay na kon ham-an nagmakato ro natabu sa eaki nga andang ginpalibutan ag ginpangadian. Ginsudlan imaw it Diyos Espirito, sabat ni nanay na. Ro dato nga natabu hay nagpapati kay Ano kon ano kagamhanan ro Diyos. Bisan sa anang pagkatueog ko gabii ngaron indi pa gihapon maduea sa anang painu-ino ro natabu. Sa anang damgo nakita nana ro eaki nga gin-healing. May pakpak nga puti ag ginasampit imaw nga sumunod kana. Nagpasugot imaw nga magsunod ugaling sa pagbuyot nana sa alima it eaki naduea ro eaki. Nabugtaw si Ano nga ro anang tuong alima hay nakabuyot sa siki it lamesita sa anang kuwarto.
Kada mag-agi si Ano sa atubang it kapilya gapanguros imaw. Hambae ni nanay na, ro tawo nga gapanguros kada mag-agi sa atubang it kapilya hay mapahilayo sa disgrasya. Ro Diyos hay mangin mabuot kana. Bukon it kangawa-ngawa sa painu-ino ni Ano kon ham-an haeos tanan nga gaaeagi sa kapilya hay gapanguros.
Ku nagtaliwan eang nga Domingo hay mapagsik pa si Ano. Eksayted imaw dahil pahilangupon ro anang bertdey ag ginpromisahan imaw ni tatay na nga bak-ean it BMX nga bisikleta. Imaw eang ro owa it bisikleta sa andang mag-aeamigo. Kon magsaeampitan hay gaangkas eang imaw kay Jojie. Masadya ro andang grupo dahil kon owa it klase hay ga-bike sanda paagto sa Lambingan o sa Tambak. Kon amat hay gapaibang banwa sanda. Haagtunan eon nanda ro Makato, ro Lezo, ag ro Banga. Bisan bukid ngani ginasaka nanda. Ku sang beses ngani ginsamitan nanda nga sakyan ro andang bike papanaog halin sa ibabaw it Manduyog.
Gaumapaw nga kalipay ro habatyagan ni Ano pagkakita nana it anang BMX nga may higot pa nga pueang ribbon. Dali-dali nana nga ginsakyan ag ginsampit do anang mga amigo nga magpa-RMCAT. Ana kuno nga i-breaking sa oval do bike. Gasaling-abo ro tapu-tapo kon agyan nanda ro owa hasemento nga daean it subdibisyon. Sa maeayo, napaagbay ro anang tatay sa anang nanay. Sayod nana nga malipayon gid si Ano. Pero bukon sa pagkamadason nga adlaw.
Madason nga adlaw ginsugo ni tatay na si ano nga magbakae it pandesal. Samad ro andang traysikol gani owa kabiyahe it agahon pa si tatay na. Nalipay mat a gani si Ano dahil masakyan na ro anang bike. Kat gapauli eon imaw ag una imaw maeapit eon sa atubang it kapilya nanguros imaw. Sa anang pagbuhi it sangka manubela nagkurog-kurog ro daeagan it bike. Mabudlay dahil ro anang waeang alima hay may buyot nga sangka supot nga pandesal. Kat naga-Amen eon imaw nadueaan imaw it balanse. Umuna it tugpa ro anang waeang alima dason ro pagsadsad it uyahon sa magaeas nga karsada.
Pagkatapos it sang oras nakita nana ro rason it anang pagkadisgrasya. Gatueok kana sa sueod it kuwadro sa maputi nga dingding. Owa gahibayag. Owa man gakusmaod. Sa anang pagkakita ginbawi na eagi-eagi ro anang panueok. Mas ginpreparar pa nana nga Makita ro mga gaa-eaeaging mga traysikol halin sa bintana nga anang nahamtangan. Gahueoeag. May kabuhi. Bukon it parehas it gatueok kana. Gintueok nana it uman ro anang gustong basueon. Imaw man gihapon. Owa gahibayag. Owa gakusmaod. Owa gapamisok. Ag dayon napabuyot si Ano sa anang may plaster nga uyahon ag waeang alima nga ginabitbit it anang liog. Napatueok imaw sa bintana. Sa guwa nakita na ro kabuhi nga anang ginausoy.
Pagkataliwan it ap-at nga oras nagdesisyon do nanay ni Ano nga iguwa eon lang imaw sa ospital. Owa man it kinahang-ean nga i-confine si Ano. Mabalik-balik eang ugaling imaw kon magpadresing.
Sang Domingo eon ro nagtaliwan halin sa pagkadisgrasya ni Ano. Medyo balewala eon lang ngani ro natabu kana. Gaeskuyla eon imaw. Si nanay ag si tatay na hay owa eon man it kahawag. Adlaw-adlaw man imaw nga gapadressing sa ospital. Sigi man do anang tumar it bueong. Ro anang BMX eang ugaling hay gintago ni tatay na sa andang bodega. Ginhambaean imaw nga indi anay magsakay sa bike hasta nga indi magmayad ro anang pakaw.
Pero ku isaeang muhapon nga owa it tawo sa andang baeay, isaeang muhapon nga owa sanda it klase dahil may miting ro andang mga maestra, natentar imaw nga buksan do andang bodega ag tan-awon do anang bike. Nakita nana anang bike nga gahayag sa madueom nga bodega. Owa it samad. Alas tres it hapon ag imaw eang isaea sa andang baeay. Anang tatay hay nagbiyahe, si nanay na hay sa Balete pa kon siin imaw gamaestra ag do anang daywang ka magueang hay sa anda pa nga mga obra. Ginpaguwa nana do bike. Ginguyod sa mahayag. Sa tabok nga karsada nakita nana ro mga saeakyan nga gailinagi. Napahibayag imaw nga sinakyan do anang bike. Sangka alima nana ro gabuyot it manubela. Pinitik na it tuong siki do pedal para iplastar sa unang sikad. Tinueod na paatubang ro anang eawas, ro bug-at hay sa tuong siki, bumaeos it sikad it pedal ro waeang siki. Tumiyog ro kariton it bisikleta. Naghibayag imaw nga pinungkuan ro pueongkuan it bike. Sinikaran nana it uman do pedal. Pauman-uman hasta nga naabot nana ro sementado nga karsada paguwa sa subdibisyon.
Pumundo imaw sa krosing. Sa anang pagbalikid sa anang waeang banda, nakita nana ro kapilya, ap-at nga ka baeay halin sa anang nahamtangan. Napaginhawa imaw it madaeom. Napadungok tapos napatangda sa eangit it gulpi. Nakita nana ro kaasul it eangit. May pueodyuton nga daeaura nga nakakabit. Napabaling ro anang atensiyon sa sangka daeaura nga may pamilyar nga korte para kana, kapamilyar nga medyo hakita eon nana. Huo, hadumduman nana, hakita nana ro dayang daeaura sa anang damgu. Dayang daeaura ro nagsampit kana. Daya ro daeaurang gusto kunta nana nga sundan.
Dali-dali imaw nga sumakay sa anang bike ag sumikad paeapit sa atubang it kapilya. Gindasig nana nga gindasig ro anang pagsikad. Ro anang panueok hay sa daeaura nga gasampit kana. Dinasigan pa gid nana ro anang pagsikad ag kat madali eon lang imaw sa atubang it kapilya, binuhian nana ro manubela ag inabot ro alima it daeaura. Pero pagkabuyot nana it alima it daeaura hay gulpi eang nga hinuyop it hangin ro daeaura. Nakita nana ro madasig nga pag-eain it porma it daeaura. Indi nana masayran kon ano nga butang. Indi matarok it anang painu-ino. Nabatyagan nana nga medyo naduea eon do balanse it bisikleta. Inusoy it anang mga mata ro manubela ag dinakop it anang tuong alima. Nagtawhay ro daeagan it bike. Napabalikid si Ano sa anang inagyan nga kapilya. Napahibayag imaw. Napahibayag imaw ag ana nga dinasigan do anang pagsikad sa bike.
Si Ano ag ro anang bike hay nangin sambilog sa gaieilig nga saeakyan sa karsada.
@@@@@
ANINO
John E. Barrios
Painters understand nature and love her and teaches us to see her. (Van Gogh)
Para kakon ro anino hay may kolor. Ro anang kolor it anino hay gadepende sa bagay nga nag-eamon it kahayag. Halimbawa, ro sangka tawo nga pirmi gaagi sa owa pa hatamnan it paeay nga eogta hay may anino nga medyo madueom. Ro tawo nga pirmi gaagi sa kilid it mga daeagko nga bilding hay may anino nga may kolor it semento o saeaming – masilaw.
Ang nobya hay indi mawaea nga mag-agi sa andang sala adlaw-adlaw. Gani ro anang anino hay napuno it medalya, mga sertipiko ag gakasari-sari nga awards ni nanay na bilang maestra. Maaeam ro anino sang nobya. Halin it grade one hasta it grade six, first honor imaw sa andang klase. Ag kat nag-hayskul eon ang nobya, ginpabueo imaw ni nanay na it scholarship sa UP, sa Iloilo. Nakapasar imaw. Sa una nana nga dag-on sa hayskul napamatud-an nana nga kaya nanang makasueod sa top ten it andang klase. Boarding house, eskuylahan, boarding house, eskuylahan. Daya eang gid ro anang ginakabaeakahan. Indi eon imaw haeos makatan-aw it sine. Owa man haeos imaw it amiga. Pagkatapos it dag-on, ikap-at imaw sa andang klase – bukon it kangawa-ngawa sa kaparehas nana nga halin sa probinsiya. Namemorays nana ro mga parte it microscope, ro Periodic Table of Elements, ro gakasari-saring tanom ag sapat nga nakadrowing sa andang libro sa biology. Nabasa man nana si Rizal, si Shakespeare, ag si Robert Frost. Pati eon si Agoncillo, si Zaide ag ro ekonomista nga si Samuelson. Puwede eon ngani nana madrowing ro world map ag ma-recite ro kapital it gakasari-sari nga nasyon sa bilog nga kalibutan. Daya hay haobra nana pagkatapos it tatlong dag-on sa UP. Sa anang ikap-at nga dag-on tanan da hay nabayluhan it anang pagtinangis ag paghinibayag sa andang ibabaw it lamesa. Gulpi nga nauntat ro anang pag-eskwela.
But in general, he who, to find picturesque spots or figures, searches all manner of places, corners, holes which another rather passes by, is accused of many bad intentions and villaines which have never entered his head. (Van Gogh)
Nagkakilaea kami bangud nag-untat ako sa pag-eskwela. Sang dag-on lang ‘to bago nakon matapos ang kurso nga Fine Arts, major in Painting. Owa man ako it hatao nga rason sa mga kilaea nga nangutana kon ham-an nag-untat ako. Pero pagkatapos it sangka semestre, habatyagan ko nga medyo nahidlaw eo man ako it eskuylahan. Nag-eaong ako nga maeskwela it uman. Ginsugtan man ako ugaling bukon it sa Manila. Sa Kalibo eang. Second year college imaw. Pirmi ako gaistambay sa opisina it Student Council bangud tatlo sa mga senador hay halin sa UP – pareho ko man nga AWOL, ro daywa hay klasmeyt ko sa hayskul. Pito man lang nga units ro akong haenrol bangud owa eon ako it mabueo pa nga subjects. Hambae ni nanay mayad pa nga mabueo eon lang ako it education units ag magturo. Owa man it maeain kon magpati sa hambae it magueang. Gusto ko man lang makaguwa it baeay.
Naging paeaistorya ako. Siguro dahil mabuhay eon ako nga owa it hakaistorya. Ag ro ginbinasa nakon nga mga libro ko nagtaliwan nga ap-at nga buean hay kinahang-ean mang ipaguwa. Dahil uhaw ako sa istorya daywa kami sa ang naging nobya ro pirmi nga gaiba. Imaw ro paeahambae sa tanan nga senador sa opisina. Ati-atihan gid to kat ginsampit nana ako magsueod it sine. Sa kadueom it sinehan nabatian ko imaw nga naghambae nga, “gusto ko bago ko sabton do sangka eaki nga gakaila kakon paabuton ko anay it sang buean.” Owa man ako naghambae nga gakaila ako kana pero binuytan ko anang alima ag hinambae nga, “suno sa mga sikolohista, makara kuno magbueoytan ro magnobyo ag magnobya.” Madason nga adlaw, ana ako nga ginpangutana kon naila ako kana.
There are laws of proportion, of light and shadow, of perspective which one must know in order to be able to draw well, without that knowledge it always remains a fruitless struggle, and one never brings forthe anything. (Van Gogh)
Nangawa man ngani ako ham-an pareho kami nga mahilig magsaka it bukid. Sa sueod it amon nga waeong buean nga pag-iniba hasaka namon ro bukid it Manduyog sa Banga, ro bukid it Tigayon sa Kalibo, ro bukid it Ermitanyo sa Malinao ag iba pa nga bukid. Bago kami sumaka, amon anay nga ginatueok ag ginatun-an ro anang kabilugan, ro anang korte, ro anang kataas, ro anang itsura ag ro anang palibot – kon paano nana naapektuhan ro mga butang nga nakapalibot kana. Kon masayran eon ngani namon, imaw eon dayon do pag-umpisa it amon nga pagsaka. Siguro gapaniguro eang kami nga basi sa pag-abot namon sa ibabaw pareho kami nga owa kasayod kon ano ro amon nga pagasinggiton. Indi namon gusto nga kami hay basueon it makabati kamon.
Nakaabot gid man kami it waeong buean bago kami nadupilas samtang gasaka kami it sangka bukid nga owa namon hakilaea it mayad. Ag kami hay ginligid paidaeom. Kat una eon kami sa idaeom anang ginhambae nga nahadluk kuno imaw. “Ro atong anino hay masyado eong mahaba dahil sa atong pagsinaka it bukid. Indi eon ngani naton maabot.” Nakita ko nga may tumueo nga eoha sa anang mga mata. “Indi naton dapat kontrahon do tradisyon nga naghurma katon. Kon ano kita kato dapat parehas man sa makaron. Indi naton masarangan nga kontrahon do dayang tradisyon. Ro kabug-at it mga medalya ag mga trope ag mga awards ag mga sertipiko sa akong anino hay gahatak kakon paidaeom. Indi ko masarangang ioea paagi sa akong kaakig eang. Makusog pa gihapon ro akong anino.”
And what I am going to do now is to finish drawing of the muscles – that is of the torso and the legs – which with the others will form the whole of human body. (Van Gogh)
Pero pagkatapos it waeo nga buean nagkita kaming daywa. Inayat nana akong sakaon it uman ro bukid nga owa namon hakilaea. Dahil siguro sa sobrang kahidlaw sa isaea ag isaea naging mainit ro among pag-umpisa. O basi gusto eang namong pamatud-an nga makaron indi eon kami mapabueag it among mga anino. Nag-umpisa ako it pagsaka paagi sa pagharu sa punta it kuko it anang siki, imaw sa punta it akong buhok sa oeo. Medyo mahinay ro amon nga paghueag pero may kasiguruhan.
But nature certainly is ‘intangible’; yet one must seize it, and that with a strong hand. (Van Gogh)
Pero pagkatapos it waeong buean naabot namon ro tuktok it bukid. Nakita namon do among mga kaugalingon sa sukat it among mga pusod. Sayod namon dato eon do pinakaulihi namon nga tsansa para maperde namon do amon nga mga anino. Hugot ro amon nga pagkahakos sa isaea ag isaea, haeos kaparehas kami it eobid nga binalimbod. Ginharuan ko ang nobya. Nagbaeos imaw. Madaeom man. Maisog. Nakita namon ro among kaugalingon sa sangka madueom nga tunnel kaibahan do sangka gaeumpat-eompat ag maisot nga kahayag. Binuytan ko ro anang alima ag nagpaeapit sa maisot nga kahayag. Napan-uhan ko nga samtang kami hay gapaeapit, gapaeayo man do kahayag. Nag-umpisa kami it daeagan. Nag-umpisa it dasig do amon nga pagdaeagan. Ag nagdasig pa gid. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Sa kadasig it akong pagdaeagan, haeos guyuron ko eon imaw. Ag hakibot eon lang ako sa pagkakakas it anang alima kakon. Sa akong pagbalikid nakita ko kon paano imaw ginkaon it kadueom
It would not be right if in drawing from nature I took up too many details and overlooked the great things. I do not stand helpless before nature any longer, as I used to do. (Van Gogh)
Sa akong pagmuk-eat nakita ko anang anino nga gabinira kana. Kapareho nana it taas. Kapareho nana it bahoe. Ugaling may pinasahe nga kakusog. Masyadong makusog nga napakalas imaw sa anang hugot nga pagkahakos kakon. Napabueag imaw kakon. Sa kataason it bukid nakita ko ro akon nga nobya nga gadaeagan papanaog. Madasig. Ag sa limang dag-on nga pagginuyod kana it anang anino owa eon imaw kadumdom it pagbalikid ag pagtangda kakon sa ibabaw it bukid. Hatun-an ko eon man nga indi kana magtueok sa idaeom. Siguro nahilong eon ang mga mata sa kasadya ko mga kolor it pinta nga akong ginabinutang sa akong kanbas.
Ag siguro ro kadueom it akong anino hay natabunan eon it daya nga mga kolor.
@@@@@
Kuring
Ni John Barrios
Alas kuwatro kuwarenta singko it hapon
Ro ingaw it mga kuring hay mabatian sa bilog nga baeay. Magalis. Maisog. May maeagabog. Sambilog eo man nga kuring ro hadakpan ni Jun. Si Jun nga may daea-daeang sako nga may mga sueod nga kuring. Gainingaw ro mga kuring. Owat pahuway nga gainingaw. Hinigtan ni Jun it kaeat ro sako. Humibayag imaw. Ubos eon nana it dakop ro tanan nga kuring sa sueod it andang baeay. Guyod-guyod do sako nga gumuwa imaw it baeay. Ro mga kuring hay gainingaw. Owat pahuway nga iningaw.
Alas singko diyes it hapon
Umabot si Benny sa baeay nga may bitbit nga attache case. Mabug-at tueokon do anang abaga. Gaus-us halin sa linya it anang liog. Limang ka linya ro makita sa anang dahi. Bilugon ro anang idaeom it mga mata. Dinaea imaw it anang mga maeuyang eak-ang sa andang sala. Owa man imaw napapungko. Napatueok imaw sa gakaeatumbang mga bangko, gakaealhit nga mga diyaryo ag papel. Tinueok nana ron daya nga mga butang. Eumak-ang imaw pasueod sa anang kuwarto. Owa man imaw nagbuhay. Sa anang pagguwa kinay-ad nana ro magulo nga sala: pinatindog nana ro mga natumbang bangku, ginplastar do lamesita, pinueot ag binutang sa lamesita ro mga diyaryo ag papel ag binutang sa tunga it lamesita ro ash tray. Ag dayon pumungko imaw. Mangan-angan tumindog imaw ag umagto sa kusina. Gumuwa imaw nga may bitbit nga kape. Pumungko imaw. Binutang nana sa lamesita ro kape. Binukad nana ro diyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Sinindihan nana ro anang sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binutang na ro sambilog nga dyaryo sa lamesita. Binukad na ro sambilog nga dyaryo. Sa pagsueod ni Jun, nakibot imaw sa anang haabutan pero owa imaw nagpahalata. Dumiretso imaw sa anang kuwarto. Binukad ni Benny ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Gumuwa si Jun nga may bitbit nga libro. Nakapolo. Puno it hueas. Dire-diretso ro anang panikang pagguwa it pwertahan.
“Siin eot a ro atong mga kuring iya, Jun?” pangutana ni Benny.
“Ginhaboy ko, Nong,” sabat ni Jun.
“Ham-an?”
“Owa ako naila nga makita sanda iya. Gailinaway. Gaaeagawan it pagkaon. Gaeinagsan sa sala. Gakatueog sa sopa. Gaipot sa bisan siin. Gainingaw pa kada gabii. Indi ako makatueogan, Nong.”
“Owa ka naeuoy kanda?”
“Hapa sanda naeooy kakon!” mabaskog nga sabat ni Jun daea pusdak it libro sa bangku. Napatueok eang si Benny. “Ginapatrapo nanda ako it andang ipot. Ginaistorbo pa nanda ang pagkatueog.”
“Di baea ikaw man kanda karon do nagdaea iya?”
“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun.
“Ag ikaw man kanda nagtabog?”
“Owa ko mat a abi kato hasayri ro halit nga posible nanda nga itao kakon,” sabat ni Jun. Madumduman nana, pitong bilog nga kuring ro gainingaw sa binit it daean, pulos maniwang, ginbilin it kon sin-o nga owa’t kaeooy nga tag-ana. Daywa eang kanda ro anang hadaea bangud may bitbit pa nga bugas ro anang sambilog nga alima. Ro daywa ka kuring nga makaeoeooy ro itsura ikumpara sa lima nga anang binilin. Ro mga kuring nga anang ginsalbar, makaron anang nangin mabahoe nga problema. “Sanda nga akong ginbuligan—“
“Pero makaron imo nga gintabog?” pangutana it uman ni Benny.
“Owa eon ako it mapilian, Nong,” hambae ni Jun ag matikang paeapit sa bintana. Sayod nana madali eon lang ag magaabot eon do kadueom. Ro mga eak-ang it mga tawo hay madasig, medyo may ginaeagas—medyo may gaeagas. “Ku una daywa eang anay sanda, tapos naging ap-at, naging pito… waeo… pueo…”
“Trese.”
“Huo,” una pa gihapon ay Jun nga panueok sa mga gaa-eaeaging tawo. “Ku una naila gid ako hay kada abot ko ag mag-uba it sapatos, may nagasaghid-saghid sa akong siki, kon magbugtaw ako kada agahon may ginahimas-himas ako samtang gapamati sa balita sa radyo.” Hapan-uhan nana sangkiri eon lang ro tawo nga nagaa-eagi sa kalye. May kon anong kahadluk nga nanuktok sa anang dughan. “Ugaling ko ulihi, kat nag-abu sanda, naduea eot a ro akong pagpalangga kanda. Makita ko eang gani ro sambilog kanda gasaka eon dayon ang dugo sa oeo. Pirmi ko eang sanda nga ginsasinipa.”
“Gaoy ka eang siguro,” ag binueo ag binukad ni Benny ro dyaryo. Ag binukad it uman do madason nga pahina it dyaryo.
“Siguro,” owa sa buot nga hambae ni Jun pagkatapos pumungko sa sopa. Sumandig imaw ag tinungtong na ra anang tuong siki sa alima it bangko. “Siguro gaoy eang ako it pinanumdom,” ag tumangda imaw sa kisame. “Ginapinanumdom ko kon abogasya gid man ang gusto nga boe-ong kurso. Ginapinanumdom ko kon sin-o ang dapat amiguhon, o kon kinahang-eanon ko gid man baea nga makipag-amigo.” Gulpi imaw nga humalin sa pagkasandig sa bangko ag inatubang si Benny. “Nahadluk ako, Nong. Indi ko masayran kon malipay man ako kon makabulig ako sa ang isigkatawo.”
“Ikaw mat a nagpili si ing kurso ngaron, di baea?”
Tumindog si Jun ag umagto sa may likod ni Benny.
“Ginsunod ko man lang ing hambae nga rong tawo nga gintaw-an it kaaeam it Diyos hay kinahang-ean magbayad paagi sa pagbulig sa anang isigkatawo,” matikang si Jun paagto sa bintanan ag mabalikid kay Benny. “Duyon do rason kon ham-an gusto ko nga maging abogado.”
“Ag duyon man do rason kon ham-an iya ka makaron!” gapaeang-eanting ro mga ugat sa liog ni Benny sa paghambae ag owa haeos imaw kahueag sa anang pagkapungko.
“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun. Indi nana malipatan ro pilang beses eon kana haistorya ni Benny: Baynte uno anyos eon do nagtaliwan kat ginbilin imaw ni nanay na sa pwerta it baeay ni Benny nga nakaputos sa lampin. Ginbilin ko anang owa nakilaeang nanay. Ag indi eon man gustong makilaea pa. Masyadong masakit do mga nagtaliwan, “medyo gapangutkot it akong tinae,” suno kana.
“Owa nagsaea ro imong nanay sa pagpili kakon, sa pagpili it tawo nga makapakaon kimo, makapailis, maka—“
“Maka-makapaeskuyla kakon,” suhot ni Jun.
“Huo ginpaeskuyla ta,” may kadasigon nga sabat ni Benny. Ag nadumduman ni Benny ro mga nagtaliwan nga indi eon nana gusto pa nga panumdumon: Announcer imaw sa radyo ag nagapangabuhi nga isaeahanon. Timprano pa nga napatay ro anang ginikanan. Sambilog man lang imaw nga unga ag gusto gid nana ro ideya nga imaw eang isaea. Dahil kay Jun, nag-eskuyla imaw it uman. Inaywanan nana ro anang obra sa radyo. Ro suweldo nana sa radyo hay kueang pa para kandang daywa. Nakaobra imaw sa bangko. Pagkatapos it limang dag-on, naging manedyer imaw. “Owa ako kasayod kon pasaeamatan ta sa akong naabot o maakig ako kimo bangud gin-agaw mo ro akong kalipay.”
“Huo, ro imong mabahoe nga pagsakripisyo para sa akong kamaeayran.” Paano ni Jun malipatan, pilang beses eon ni Benny nga haistorya kana. Eabi eon gid kat nagkolehiyo imaw.
“Kinahang-ean obrahon ko ron. Kinahang-eang masayran mo bangud sayod ako kon anong klaseng sosyedad may una kita. Sayod ako kon anong klaseng henerasyon una ka makaron. Ikapila ta eon hambaean nga indi mag-iba-iba kanda!”
“Gintur-an mo ako nga magpati,” salimbat ni Jun.
“Huo,” mabug-at ra abaga ni Benny sa pagsabat.
“Gintur-an mo ako nga magpati pero halipatan mo ako tur-an nga magpainu-ino. Halipatan mo nga ako hay may painu-ino.”
“Hapa kon owa ta gintur-an nga magpati haabot mo ing nahamtangan makaron. Haabot mo nga makatapak sa abogasiya. Haabot mo nga—patiha ako, haagyan ko eot a ron,” gapakig-eooy nga hambae ni Benny.
“Pero naging malipayon ka baea?” pangutana ni Jun, ro kapuea it anang uyahon hay makita bisan sa ibabaw it ananag oeo ro igo it iwag.
“Owa ka iya makaron kon owa ko ginsunod ro akong tagipusuon!” singgit ni Benny, ro ugat sa anang liog gapaeang-eanting. Owa kaingok si Jun. “Huo owa ako nangin malipayon bangud ginpatay ko ro akon nga kalipay. Pero ro kabaylu it kalipay nga naduea hay isaea man nga kabuhi.”
“Kabuhi nga kapareho sa imo. Kabuhi nga owa it kalipay,” soesoe ni Jun. Naeomos sa kalinong ro bilog nga sala. Mabuhay nga kalinong: Si Benny gabuyot it dyaryo pero maeayo ra panueok. Si Jun nga may mga pangutana ra eoha sa mata.
Ginpatay ni Benny ro kalinong.
“Pila eon ing edad, Jun?” pangutana ni Benny.
“Baynte uno.”
“Bata ka pa. Abu ka pa nga dapat masayran iya sa ibabaw it kalibutan,” ininom ni Benny ro anang kape. Nabahawan imaw. Binutang na sa lamesita it uman do tasa. “Kat una man ako sa edad ngaron gusto ko man nga obrahon ang gusto nga obrahon, magsukoe. Huo, nagsukoe ako pero owa ako it mahimo. Makusog sandang masyado, Jun.”
“Sin-o sanda, Nong?” may kangawa nga pangutana ni Jun.
“Sanda Jun hay indi mo makilaea. Bisan ako owa ko man sanda nakilaea—pero mabatyagan mo sanda, Jun. Mabatyagan mo ro anda nga pagpaeapit, ro anda nga amat-amat nga pag-eook sa ing liog, ro andang pagpatay kimo.”
“Indi ako makaeobot sa imong ginapanghambae,” hambae ni Jun nga napatindog, makita sa anang uyahon ro pagkabaeaka ag kahadluk.
“Bangud baynte uno ka pa eang. Makaeubot ka eang kon maabot mo eon do tamang edad… pero oras nga maeobtan mo indi mo eon mabueo ro andang alima sa imong liog. Dikaron mo dayon mabatyagan ro pag-abot it imong kamatayon—ro imong amat-amat nga kamatayon.”
“Indi!” mabaskog nga singgit ni Jun. “Indi sanda magadinaeag-on kakon. Pagasuk-ean ko sanda. Pagasuk-ean ko sanda hasta sa ulihi nga pusnga it akon nga pagginhawa!” Napatueok si Benny kay Jun. Napatueok imaw sa nagbahaw eon nga kape. Abu pa nga sueod ro nabilin.
“Makusog sanda, Jun. Owa pa ako it kilaea nga nakaperde kanda,” hambae ni Benny nga ro panueok hay una gihapon sa kape. Si Jun hay gasala-sala eon, owa it pahuway ra hueag samtang nagatindog.
“Ako! Ako pa eang ro magadaog kontra kanda, ako pa eang!” ag amat-amat nga makita ro pagbuka it baba ni Jun, ro anang mga ngipon hay gaiglap sa nakapungko eon nga kadueom. “Umpisa makaron pagasarhan ko eon ro akong tagipusuon ag pagagamiton ko eon ro akong painu-ino. Umpisa makaron ako hay magakabuhi kaibahan it akon eang nga kaugalingon—magakabuhi ako nga owa gasalig sa bulig it iba—magakabuhi ako sa kabuhi nga akong pinili.” Mas nag-iglap pa gid ro anang maputi nga ngipon. Ro napatindog nga si Benny hay haeos indi makapati sa mga ginpanghambae ni Jun.
“Ano ing eobot hambaeon, Jun?” pangutana nana.
“Indi ako magpadayon sa akong pagtuon, Nong,” gahibayag nana nga sabat. “Indi ako mag-abogado ag indi man ako magbulig it ibang tawo.” Ro lima ka linya sa dahi ni Benny hay nagdaeom. Sa anang painu-ino hay bukon it dayang tawo ro anang pinueot sa guwa it anang baeay baynte anyos eon ro nagtaliwan.
“Bisan mamatay pa imaw?” halin kay Benny.
“Huo, Nong,” mabaskog nga sabat ni Jun. “Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw. Indi ko’t a pag ibaylo ang sarili nga kalipayan sa anang kabuhi. Ag kon ako eang ro naging ikaw, owa ko eot a ginpueot ro eapsag ngato nga ginbilin sa pwertahan. Ginpabay-an ko eot a imaw nga mamatay.” Haeos maus-os ay Benny nga kaunod-unoran pagkabati sa ginhambae ni Jun. Ro anang tuhod hay gustong humaro sa saeog.
“Bukon it duyon do imong gustong hambaeon,” gapakig-eooy nana nga hambae pero binalikid pa imaw ni Jun ag hinambaean.
“Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw,” ag tumikang si Jun sa sopa ag pumungko. Ininom na it sang eag-ok ro mabahaw eon nga kape ni Benny. “Pabay-an ko’t a imaw nga mamatay bangud kasayud ako nga imaw hay sambilog eang sa libu-libo nakon nga masalbar… announcer ka sa radyo kato, Nong, palangga mo ing obra—bangud sa pagpalangga ngaron ikaw hay indi makabatas nga maghimo it saea—bangud ro pagpalangga ngaron hay gakahueogan nga ikaw hay may respeto sa imong obra.” Ginpanggulo ni Jun ro mga nakaayos sa ibabaw it lamesita: dyaryo, ash tray, sigarilyo, lighter. “Gani indi ka mabakae it kon sisin-o nga gustong higkuan do imong dungog. Gani owa sanda it kusog nga pauntaton do imo nga pagsinugid sa tawo it maeain nanda nga ginahimo. Panumduma, Nong, kon pilang libo ro imo nga masalbar kon ibulgar mo sa radyo do mga kuwarta nga ginpangkurakot it mga empleyado sa atong gobyerno. Owa ka eon kunta it makita nga mga unga nga busdik it tiyan, owa ka eon kunta it makita nga mga tulay nga gakautod kon hibagyuhan, owa ka eon kunta it makita nga manugpakalimos sa daean, owa ka eon kunta it mahugom nga baho sa atong mga tindahan… owa ka eon kunta it makita nga kadueom, Nong,” haeos mabugto ra pagginhawa sa kadasigon it anang paghambae. Nakapungko imaw samantalang si Benny nakatindog. Indi mabueo-bueo kay Benny nga panueok ro gingulo nga mga butang sa ibabaw it lamesita. Ginpaeapitan nana ag gin-ayos ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita. Napauntat imaw ag napabalikid pagkabati it mga ingaw it kuring. Tumusok sa anang dughan ro koeba.
“Abi ko ginpilak mo eon sa maeayo ro atong mga kuring?” pangutana nana kay Jun. Gulpi eang nga winaslik ni Jun ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita ag dumaeagan sa may bintana. Tinan-aw na ro mga tawo nga gaaeagi. Owa eon imaw it makita bisan sambilog. Madueom ro sa guwa it baeay.”
“Nagsaea ako,” binalikid na si Benny. “Makaron ko eang hasayran nga kon ro sangka tawo hay magpinaeayo sa mga tawo nga gapangayo it anang bulig, mapaeapit nga mapaeapit sanda. Kaparehas it mga kuring nga akong ginhaboy.”
“Pero bisan tabunan mo pa ro andang mga mata, mahugman ka man gihapon nanda,” hambae ni Benny.
“Pero sayod ko eon kon ano ang pagaobrahon kanda.”
“Ano?”
Gintueok eang ni Jun si Benny tapos gangisi nga dumaeagan pagguwa it baeay. Nabilin si Benny nga gatueok sa pwertahan nga ginguw-an ni Jun. Binalikid nana ro nakakalat nga mga pagkabutang. Mahinay nga pinueot ro anang lighter. Pumungko sa sopa. Pinitik ro lighter. Nagkaeayo. Tinueok na ro kaeayo, pilit nga gin-usoy ro sabat sa buot hambaeon ni Jun. Owa imaw it nakita nga sabat. Sinindihan nana ro sigarilyo. Hinitit. Binueo sa anang bibig. Pinaguwa sa ilong ro asu. Hinitit it uman. Gulpi eang napauntat imaw. Dali-dali nga gin-kras do sigarilyo sa ash tray ag sumueod sa kuwarto.
Pagbalik ni Jun, imaw hay sobrang masadya. Puno it dugo ro anang eambong ag saewae. Ro ingaw it mga kuring hay indi eon mabatian.
“Nong! Nong Benny!” singgit nana bitbit it tuman nga kalipay. “Nong, hilway eon ako. Habueo ko eon do andang mga alima sa akong liog—nagdaog ako kontra kanda, Nong,” mahaeakhak imaw it mabaskog.
Gumuwa si Benny nga may bitbit nga .38 kalibre nga baril sa anang tuong alima.
“Nong, nagsaea ka si ing hambae nga maperde nanda ako—nagdaog ako, Nong! Nagdaog ako!” sa paghambae nana kara hay pinatumtuman imaw ni Benny samtang sigi ra eak-ang papaeapit kay Jun.
“Nong-No-Nong a-ano ing bu-buot hambaeon ko—“
Owa eon ni Benny ginpatapos si Jun it hambae. Hakibot man imaw pagkabati it eupok. Gintueok nana ro baril sa anang tuong alima ag naghambae, “bukon eang it ikaw ro nagdaog, Jun, ako man. Ako man, Jun, nagdaog man ako,” hambae nana nga una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.
Una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.
Alas sais impunto it gabii
Nagdueom ro tanan sa panghuna-huna ni Benny.
Ni John Barrios
Indi masayran ni Ano kon ham-an owa gapoepamisok ro itsura nga gaatubang kana. Owa gahibayag. Kon magsinggit gani si Ano sa sakit kon ginadresingan do anang gasgas nga uyahon owa man it reaksiyon. Basta una man lang imaw gatueok kay Ano. Una man lang imaw nga gabantay kay Ano.
‘No magpakabuot ka, pirmi nga hambae kana ni nanay na kada ihatod imaw ni tatay na sa traysikol paagto sa andang eskuylahan. Huo, Nay, pirmi man nana nga sabat. Masueondon nga unga si Ano. Imaw ro kamanghuran sa limang magmanghod. Propesyunal eon haeos ro anang mga magueang. Maliban kay Ogie nga second year college sa PMA. Si ano hay grade five.
Si nanay na hay miyembro it karismatik. Kada Domingo ga-attend imaw it andang “gathering” sa Aklan College Gym. Kon amat hay ginadaea nana si Ano. Sang beses kat nakamunot si ano nakakita imaw it andang ginatawag nga “healing session” kon siin nakita nana ro pagkurog-kurog ag pagkalipong it sangka tawo nga ginpangadian it mga miyembro. Kat gauli eon sanda ginpangutana nana si nanay na kon ham-an nagmakato ro natabu sa eaki nga andang ginpalibutan ag ginpangadian. Ginsudlan imaw it Diyos Espirito, sabat ni nanay na. Ro dato nga natabu hay nagpapati kay Ano kon ano kagamhanan ro Diyos. Bisan sa anang pagkatueog ko gabii ngaron indi pa gihapon maduea sa anang painu-ino ro natabu. Sa anang damgo nakita nana ro eaki nga gin-healing. May pakpak nga puti ag ginasampit imaw nga sumunod kana. Nagpasugot imaw nga magsunod ugaling sa pagbuyot nana sa alima it eaki naduea ro eaki. Nabugtaw si Ano nga ro anang tuong alima hay nakabuyot sa siki it lamesita sa anang kuwarto.
Kada mag-agi si Ano sa atubang it kapilya gapanguros imaw. Hambae ni nanay na, ro tawo nga gapanguros kada mag-agi sa atubang it kapilya hay mapahilayo sa disgrasya. Ro Diyos hay mangin mabuot kana. Bukon it kangawa-ngawa sa painu-ino ni Ano kon ham-an haeos tanan nga gaaeagi sa kapilya hay gapanguros.
Ku nagtaliwan eang nga Domingo hay mapagsik pa si Ano. Eksayted imaw dahil pahilangupon ro anang bertdey ag ginpromisahan imaw ni tatay na nga bak-ean it BMX nga bisikleta. Imaw eang ro owa it bisikleta sa andang mag-aeamigo. Kon magsaeampitan hay gaangkas eang imaw kay Jojie. Masadya ro andang grupo dahil kon owa it klase hay ga-bike sanda paagto sa Lambingan o sa Tambak. Kon amat hay gapaibang banwa sanda. Haagtunan eon nanda ro Makato, ro Lezo, ag ro Banga. Bisan bukid ngani ginasaka nanda. Ku sang beses ngani ginsamitan nanda nga sakyan ro andang bike papanaog halin sa ibabaw it Manduyog.
Gaumapaw nga kalipay ro habatyagan ni Ano pagkakita nana it anang BMX nga may higot pa nga pueang ribbon. Dali-dali nana nga ginsakyan ag ginsampit do anang mga amigo nga magpa-RMCAT. Ana kuno nga i-breaking sa oval do bike. Gasaling-abo ro tapu-tapo kon agyan nanda ro owa hasemento nga daean it subdibisyon. Sa maeayo, napaagbay ro anang tatay sa anang nanay. Sayod nana nga malipayon gid si Ano. Pero bukon sa pagkamadason nga adlaw.
Madason nga adlaw ginsugo ni tatay na si ano nga magbakae it pandesal. Samad ro andang traysikol gani owa kabiyahe it agahon pa si tatay na. Nalipay mat a gani si Ano dahil masakyan na ro anang bike. Kat gapauli eon imaw ag una imaw maeapit eon sa atubang it kapilya nanguros imaw. Sa anang pagbuhi it sangka manubela nagkurog-kurog ro daeagan it bike. Mabudlay dahil ro anang waeang alima hay may buyot nga sangka supot nga pandesal. Kat naga-Amen eon imaw nadueaan imaw it balanse. Umuna it tugpa ro anang waeang alima dason ro pagsadsad it uyahon sa magaeas nga karsada.
Pagkatapos it sang oras nakita nana ro rason it anang pagkadisgrasya. Gatueok kana sa sueod it kuwadro sa maputi nga dingding. Owa gahibayag. Owa man gakusmaod. Sa anang pagkakita ginbawi na eagi-eagi ro anang panueok. Mas ginpreparar pa nana nga Makita ro mga gaa-eaeaging mga traysikol halin sa bintana nga anang nahamtangan. Gahueoeag. May kabuhi. Bukon it parehas it gatueok kana. Gintueok nana it uman ro anang gustong basueon. Imaw man gihapon. Owa gahibayag. Owa gakusmaod. Owa gapamisok. Ag dayon napabuyot si Ano sa anang may plaster nga uyahon ag waeang alima nga ginabitbit it anang liog. Napatueok imaw sa bintana. Sa guwa nakita na ro kabuhi nga anang ginausoy.
Pagkataliwan it ap-at nga oras nagdesisyon do nanay ni Ano nga iguwa eon lang imaw sa ospital. Owa man it kinahang-ean nga i-confine si Ano. Mabalik-balik eang ugaling imaw kon magpadresing.
Sang Domingo eon ro nagtaliwan halin sa pagkadisgrasya ni Ano. Medyo balewala eon lang ngani ro natabu kana. Gaeskuyla eon imaw. Si nanay ag si tatay na hay owa eon man it kahawag. Adlaw-adlaw man imaw nga gapadressing sa ospital. Sigi man do anang tumar it bueong. Ro anang BMX eang ugaling hay gintago ni tatay na sa andang bodega. Ginhambaean imaw nga indi anay magsakay sa bike hasta nga indi magmayad ro anang pakaw.
Pero ku isaeang muhapon nga owa it tawo sa andang baeay, isaeang muhapon nga owa sanda it klase dahil may miting ro andang mga maestra, natentar imaw nga buksan do andang bodega ag tan-awon do anang bike. Nakita nana anang bike nga gahayag sa madueom nga bodega. Owa it samad. Alas tres it hapon ag imaw eang isaea sa andang baeay. Anang tatay hay nagbiyahe, si nanay na hay sa Balete pa kon siin imaw gamaestra ag do anang daywang ka magueang hay sa anda pa nga mga obra. Ginpaguwa nana do bike. Ginguyod sa mahayag. Sa tabok nga karsada nakita nana ro mga saeakyan nga gailinagi. Napahibayag imaw nga sinakyan do anang bike. Sangka alima nana ro gabuyot it manubela. Pinitik na it tuong siki do pedal para iplastar sa unang sikad. Tinueod na paatubang ro anang eawas, ro bug-at hay sa tuong siki, bumaeos it sikad it pedal ro waeang siki. Tumiyog ro kariton it bisikleta. Naghibayag imaw nga pinungkuan ro pueongkuan it bike. Sinikaran nana it uman do pedal. Pauman-uman hasta nga naabot nana ro sementado nga karsada paguwa sa subdibisyon.
Pumundo imaw sa krosing. Sa anang pagbalikid sa anang waeang banda, nakita nana ro kapilya, ap-at nga ka baeay halin sa anang nahamtangan. Napaginhawa imaw it madaeom. Napadungok tapos napatangda sa eangit it gulpi. Nakita nana ro kaasul it eangit. May pueodyuton nga daeaura nga nakakabit. Napabaling ro anang atensiyon sa sangka daeaura nga may pamilyar nga korte para kana, kapamilyar nga medyo hakita eon nana. Huo, hadumduman nana, hakita nana ro dayang daeaura sa anang damgu. Dayang daeaura ro nagsampit kana. Daya ro daeaurang gusto kunta nana nga sundan.
Dali-dali imaw nga sumakay sa anang bike ag sumikad paeapit sa atubang it kapilya. Gindasig nana nga gindasig ro anang pagsikad. Ro anang panueok hay sa daeaura nga gasampit kana. Dinasigan pa gid nana ro anang pagsikad ag kat madali eon lang imaw sa atubang it kapilya, binuhian nana ro manubela ag inabot ro alima it daeaura. Pero pagkabuyot nana it alima it daeaura hay gulpi eang nga hinuyop it hangin ro daeaura. Nakita nana ro madasig nga pag-eain it porma it daeaura. Indi nana masayran kon ano nga butang. Indi matarok it anang painu-ino. Nabatyagan nana nga medyo naduea eon do balanse it bisikleta. Inusoy it anang mga mata ro manubela ag dinakop it anang tuong alima. Nagtawhay ro daeagan it bike. Napabalikid si Ano sa anang inagyan nga kapilya. Napahibayag imaw. Napahibayag imaw ag ana nga dinasigan do anang pagsikad sa bike.
Si Ano ag ro anang bike hay nangin sambilog sa gaieilig nga saeakyan sa karsada.
@@@@@
ANINO
John E. Barrios
Painters understand nature and love her and teaches us to see her. (Van Gogh)
Para kakon ro anino hay may kolor. Ro anang kolor it anino hay gadepende sa bagay nga nag-eamon it kahayag. Halimbawa, ro sangka tawo nga pirmi gaagi sa owa pa hatamnan it paeay nga eogta hay may anino nga medyo madueom. Ro tawo nga pirmi gaagi sa kilid it mga daeagko nga bilding hay may anino nga may kolor it semento o saeaming – masilaw.
Ang nobya hay indi mawaea nga mag-agi sa andang sala adlaw-adlaw. Gani ro anang anino hay napuno it medalya, mga sertipiko ag gakasari-sari nga awards ni nanay na bilang maestra. Maaeam ro anino sang nobya. Halin it grade one hasta it grade six, first honor imaw sa andang klase. Ag kat nag-hayskul eon ang nobya, ginpabueo imaw ni nanay na it scholarship sa UP, sa Iloilo. Nakapasar imaw. Sa una nana nga dag-on sa hayskul napamatud-an nana nga kaya nanang makasueod sa top ten it andang klase. Boarding house, eskuylahan, boarding house, eskuylahan. Daya eang gid ro anang ginakabaeakahan. Indi eon imaw haeos makatan-aw it sine. Owa man haeos imaw it amiga. Pagkatapos it dag-on, ikap-at imaw sa andang klase – bukon it kangawa-ngawa sa kaparehas nana nga halin sa probinsiya. Namemorays nana ro mga parte it microscope, ro Periodic Table of Elements, ro gakasari-saring tanom ag sapat nga nakadrowing sa andang libro sa biology. Nabasa man nana si Rizal, si Shakespeare, ag si Robert Frost. Pati eon si Agoncillo, si Zaide ag ro ekonomista nga si Samuelson. Puwede eon ngani nana madrowing ro world map ag ma-recite ro kapital it gakasari-sari nga nasyon sa bilog nga kalibutan. Daya hay haobra nana pagkatapos it tatlong dag-on sa UP. Sa anang ikap-at nga dag-on tanan da hay nabayluhan it anang pagtinangis ag paghinibayag sa andang ibabaw it lamesa. Gulpi nga nauntat ro anang pag-eskwela.
But in general, he who, to find picturesque spots or figures, searches all manner of places, corners, holes which another rather passes by, is accused of many bad intentions and villaines which have never entered his head. (Van Gogh)
Nagkakilaea kami bangud nag-untat ako sa pag-eskwela. Sang dag-on lang ‘to bago nakon matapos ang kurso nga Fine Arts, major in Painting. Owa man ako it hatao nga rason sa mga kilaea nga nangutana kon ham-an nag-untat ako. Pero pagkatapos it sangka semestre, habatyagan ko nga medyo nahidlaw eo man ako it eskuylahan. Nag-eaong ako nga maeskwela it uman. Ginsugtan man ako ugaling bukon it sa Manila. Sa Kalibo eang. Second year college imaw. Pirmi ako gaistambay sa opisina it Student Council bangud tatlo sa mga senador hay halin sa UP – pareho ko man nga AWOL, ro daywa hay klasmeyt ko sa hayskul. Pito man lang nga units ro akong haenrol bangud owa eon ako it mabueo pa nga subjects. Hambae ni nanay mayad pa nga mabueo eon lang ako it education units ag magturo. Owa man it maeain kon magpati sa hambae it magueang. Gusto ko man lang makaguwa it baeay.
Naging paeaistorya ako. Siguro dahil mabuhay eon ako nga owa it hakaistorya. Ag ro ginbinasa nakon nga mga libro ko nagtaliwan nga ap-at nga buean hay kinahang-ean mang ipaguwa. Dahil uhaw ako sa istorya daywa kami sa ang naging nobya ro pirmi nga gaiba. Imaw ro paeahambae sa tanan nga senador sa opisina. Ati-atihan gid to kat ginsampit nana ako magsueod it sine. Sa kadueom it sinehan nabatian ko imaw nga naghambae nga, “gusto ko bago ko sabton do sangka eaki nga gakaila kakon paabuton ko anay it sang buean.” Owa man ako naghambae nga gakaila ako kana pero binuytan ko anang alima ag hinambae nga, “suno sa mga sikolohista, makara kuno magbueoytan ro magnobyo ag magnobya.” Madason nga adlaw, ana ako nga ginpangutana kon naila ako kana.
There are laws of proportion, of light and shadow, of perspective which one must know in order to be able to draw well, without that knowledge it always remains a fruitless struggle, and one never brings forthe anything. (Van Gogh)
Nangawa man ngani ako ham-an pareho kami nga mahilig magsaka it bukid. Sa sueod it amon nga waeong buean nga pag-iniba hasaka namon ro bukid it Manduyog sa Banga, ro bukid it Tigayon sa Kalibo, ro bukid it Ermitanyo sa Malinao ag iba pa nga bukid. Bago kami sumaka, amon anay nga ginatueok ag ginatun-an ro anang kabilugan, ro anang korte, ro anang kataas, ro anang itsura ag ro anang palibot – kon paano nana naapektuhan ro mga butang nga nakapalibot kana. Kon masayran eon ngani namon, imaw eon dayon do pag-umpisa it amon nga pagsaka. Siguro gapaniguro eang kami nga basi sa pag-abot namon sa ibabaw pareho kami nga owa kasayod kon ano ro amon nga pagasinggiton. Indi namon gusto nga kami hay basueon it makabati kamon.
Nakaabot gid man kami it waeong buean bago kami nadupilas samtang gasaka kami it sangka bukid nga owa namon hakilaea it mayad. Ag kami hay ginligid paidaeom. Kat una eon kami sa idaeom anang ginhambae nga nahadluk kuno imaw. “Ro atong anino hay masyado eong mahaba dahil sa atong pagsinaka it bukid. Indi eon ngani naton maabot.” Nakita ko nga may tumueo nga eoha sa anang mga mata. “Indi naton dapat kontrahon do tradisyon nga naghurma katon. Kon ano kita kato dapat parehas man sa makaron. Indi naton masarangan nga kontrahon do dayang tradisyon. Ro kabug-at it mga medalya ag mga trope ag mga awards ag mga sertipiko sa akong anino hay gahatak kakon paidaeom. Indi ko masarangang ioea paagi sa akong kaakig eang. Makusog pa gihapon ro akong anino.”
And what I am going to do now is to finish drawing of the muscles – that is of the torso and the legs – which with the others will form the whole of human body. (Van Gogh)
Pero pagkatapos it waeo nga buean nagkita kaming daywa. Inayat nana akong sakaon it uman ro bukid nga owa namon hakilaea. Dahil siguro sa sobrang kahidlaw sa isaea ag isaea naging mainit ro among pag-umpisa. O basi gusto eang namong pamatud-an nga makaron indi eon kami mapabueag it among mga anino. Nag-umpisa ako it pagsaka paagi sa pagharu sa punta it kuko it anang siki, imaw sa punta it akong buhok sa oeo. Medyo mahinay ro amon nga paghueag pero may kasiguruhan.
But nature certainly is ‘intangible’; yet one must seize it, and that with a strong hand. (Van Gogh)
Pero pagkatapos it waeong buean naabot namon ro tuktok it bukid. Nakita namon do among mga kaugalingon sa sukat it among mga pusod. Sayod namon dato eon do pinakaulihi namon nga tsansa para maperde namon do amon nga mga anino. Hugot ro amon nga pagkahakos sa isaea ag isaea, haeos kaparehas kami it eobid nga binalimbod. Ginharuan ko ang nobya. Nagbaeos imaw. Madaeom man. Maisog. Nakita namon ro among kaugalingon sa sangka madueom nga tunnel kaibahan do sangka gaeumpat-eompat ag maisot nga kahayag. Binuytan ko ro anang alima ag nagpaeapit sa maisot nga kahayag. Napan-uhan ko nga samtang kami hay gapaeapit, gapaeayo man do kahayag. Nag-umpisa kami it daeagan. Nag-umpisa it dasig do amon nga pagdaeagan. Ag nagdasig pa gid. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Gin-eagas namon do maisot nga kahayag. Sa kadasig it akong pagdaeagan, haeos guyuron ko eon imaw. Ag hakibot eon lang ako sa pagkakakas it anang alima kakon. Sa akong pagbalikid nakita ko kon paano imaw ginkaon it kadueom
It would not be right if in drawing from nature I took up too many details and overlooked the great things. I do not stand helpless before nature any longer, as I used to do. (Van Gogh)
Sa akong pagmuk-eat nakita ko anang anino nga gabinira kana. Kapareho nana it taas. Kapareho nana it bahoe. Ugaling may pinasahe nga kakusog. Masyadong makusog nga napakalas imaw sa anang hugot nga pagkahakos kakon. Napabueag imaw kakon. Sa kataason it bukid nakita ko ro akon nga nobya nga gadaeagan papanaog. Madasig. Ag sa limang dag-on nga pagginuyod kana it anang anino owa eon imaw kadumdom it pagbalikid ag pagtangda kakon sa ibabaw it bukid. Hatun-an ko eon man nga indi kana magtueok sa idaeom. Siguro nahilong eon ang mga mata sa kasadya ko mga kolor it pinta nga akong ginabinutang sa akong kanbas.
Ag siguro ro kadueom it akong anino hay natabunan eon it daya nga mga kolor.
@@@@@
Kuring
Ni John Barrios
Alas kuwatro kuwarenta singko it hapon
Ro ingaw it mga kuring hay mabatian sa bilog nga baeay. Magalis. Maisog. May maeagabog. Sambilog eo man nga kuring ro hadakpan ni Jun. Si Jun nga may daea-daeang sako nga may mga sueod nga kuring. Gainingaw ro mga kuring. Owat pahuway nga gainingaw. Hinigtan ni Jun it kaeat ro sako. Humibayag imaw. Ubos eon nana it dakop ro tanan nga kuring sa sueod it andang baeay. Guyod-guyod do sako nga gumuwa imaw it baeay. Ro mga kuring hay gainingaw. Owat pahuway nga iningaw.
Alas singko diyes it hapon
Umabot si Benny sa baeay nga may bitbit nga attache case. Mabug-at tueokon do anang abaga. Gaus-us halin sa linya it anang liog. Limang ka linya ro makita sa anang dahi. Bilugon ro anang idaeom it mga mata. Dinaea imaw it anang mga maeuyang eak-ang sa andang sala. Owa man imaw napapungko. Napatueok imaw sa gakaeatumbang mga bangko, gakaealhit nga mga diyaryo ag papel. Tinueok nana ron daya nga mga butang. Eumak-ang imaw pasueod sa anang kuwarto. Owa man imaw nagbuhay. Sa anang pagguwa kinay-ad nana ro magulo nga sala: pinatindog nana ro mga natumbang bangku, ginplastar do lamesita, pinueot ag binutang sa lamesita ro mga diyaryo ag papel ag binutang sa tunga it lamesita ro ash tray. Ag dayon pumungko imaw. Mangan-angan tumindog imaw ag umagto sa kusina. Gumuwa imaw nga may bitbit nga kape. Pumungko imaw. Binutang nana sa lamesita ro kape. Binukad nana ro diyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Sinindihan nana ro anang sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binutang na ro sambilog nga dyaryo sa lamesita. Binukad na ro sambilog nga dyaryo. Sa pagsueod ni Jun, nakibot imaw sa anang haabutan pero owa imaw nagpahalata. Dumiretso imaw sa anang kuwarto. Binukad ni Benny ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Ininom nana ro kape. Hinitit nana ro sigarilyo. Binukad nana ro dyaryo. Binukad nana ro madason nga pahina it dyaryo. Ag ro madason pa. Gumuwa si Jun nga may bitbit nga libro. Nakapolo. Puno it hueas. Dire-diretso ro anang panikang pagguwa it pwertahan.
“Siin eot a ro atong mga kuring iya, Jun?” pangutana ni Benny.
“Ginhaboy ko, Nong,” sabat ni Jun.
“Ham-an?”
“Owa ako naila nga makita sanda iya. Gailinaway. Gaaeagawan it pagkaon. Gaeinagsan sa sala. Gakatueog sa sopa. Gaipot sa bisan siin. Gainingaw pa kada gabii. Indi ako makatueogan, Nong.”
“Owa ka naeuoy kanda?”
“Hapa sanda naeooy kakon!” mabaskog nga sabat ni Jun daea pusdak it libro sa bangku. Napatueok eang si Benny. “Ginapatrapo nanda ako it andang ipot. Ginaistorbo pa nanda ang pagkatueog.”
“Di baea ikaw man kanda karon do nagdaea iya?”
“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun.
“Ag ikaw man kanda nagtabog?”
“Owa ko mat a abi kato hasayri ro halit nga posible nanda nga itao kakon,” sabat ni Jun. Madumduman nana, pitong bilog nga kuring ro gainingaw sa binit it daean, pulos maniwang, ginbilin it kon sin-o nga owa’t kaeooy nga tag-ana. Daywa eang kanda ro anang hadaea bangud may bitbit pa nga bugas ro anang sambilog nga alima. Ro daywa ka kuring nga makaeoeooy ro itsura ikumpara sa lima nga anang binilin. Ro mga kuring nga anang ginsalbar, makaron anang nangin mabahoe nga problema. “Sanda nga akong ginbuligan—“
“Pero makaron imo nga gintabog?” pangutana it uman ni Benny.
“Owa eon ako it mapilian, Nong,” hambae ni Jun ag matikang paeapit sa bintana. Sayod nana madali eon lang ag magaabot eon do kadueom. Ro mga eak-ang it mga tawo hay madasig, medyo may ginaeagas—medyo may gaeagas. “Ku una daywa eang anay sanda, tapos naging ap-at, naging pito… waeo… pueo…”
“Trese.”
“Huo,” una pa gihapon ay Jun nga panueok sa mga gaa-eaeaging tawo. “Ku una naila gid ako hay kada abot ko ag mag-uba it sapatos, may nagasaghid-saghid sa akong siki, kon magbugtaw ako kada agahon may ginahimas-himas ako samtang gapamati sa balita sa radyo.” Hapan-uhan nana sangkiri eon lang ro tawo nga nagaa-eagi sa kalye. May kon anong kahadluk nga nanuktok sa anang dughan. “Ugaling ko ulihi, kat nag-abu sanda, naduea eot a ro akong pagpalangga kanda. Makita ko eang gani ro sambilog kanda gasaka eon dayon ang dugo sa oeo. Pirmi ko eang sanda nga ginsasinipa.”
“Gaoy ka eang siguro,” ag binueo ag binukad ni Benny ro dyaryo. Ag binukad it uman do madason nga pahina it dyaryo.
“Siguro,” owa sa buot nga hambae ni Jun pagkatapos pumungko sa sopa. Sumandig imaw ag tinungtong na ra anang tuong siki sa alima it bangko. “Siguro gaoy eang ako it pinanumdom,” ag tumangda imaw sa kisame. “Ginapinanumdom ko kon abogasya gid man ang gusto nga boe-ong kurso. Ginapinanumdom ko kon sin-o ang dapat amiguhon, o kon kinahang-eanon ko gid man baea nga makipag-amigo.” Gulpi imaw nga humalin sa pagkasandig sa bangko ag inatubang si Benny. “Nahadluk ako, Nong. Indi ko masayran kon malipay man ako kon makabulig ako sa ang isigkatawo.”
“Ikaw mat a nagpili si ing kurso ngaron, di baea?”
Tumindog si Jun ag umagto sa may likod ni Benny.
“Ginsunod ko man lang ing hambae nga rong tawo nga gintaw-an it kaaeam it Diyos hay kinahang-ean magbayad paagi sa pagbulig sa anang isigkatawo,” matikang si Jun paagto sa bintanan ag mabalikid kay Benny. “Duyon do rason kon ham-an gusto ko nga maging abogado.”
“Ag duyon man do rason kon ham-an iya ka makaron!” gapaeang-eanting ro mga ugat sa liog ni Benny sa paghambae ag owa haeos imaw kahueag sa anang pagkapungko.
“Huo,” mahinay nga sabat ni Jun. Indi nana malipatan ro pilang beses eon kana haistorya ni Benny: Baynte uno anyos eon do nagtaliwan kat ginbilin imaw ni nanay na sa pwerta it baeay ni Benny nga nakaputos sa lampin. Ginbilin ko anang owa nakilaeang nanay. Ag indi eon man gustong makilaea pa. Masyadong masakit do mga nagtaliwan, “medyo gapangutkot it akong tinae,” suno kana.
“Owa nagsaea ro imong nanay sa pagpili kakon, sa pagpili it tawo nga makapakaon kimo, makapailis, maka—“
“Maka-makapaeskuyla kakon,” suhot ni Jun.
“Huo ginpaeskuyla ta,” may kadasigon nga sabat ni Benny. Ag nadumduman ni Benny ro mga nagtaliwan nga indi eon nana gusto pa nga panumdumon: Announcer imaw sa radyo ag nagapangabuhi nga isaeahanon. Timprano pa nga napatay ro anang ginikanan. Sambilog man lang imaw nga unga ag gusto gid nana ro ideya nga imaw eang isaea. Dahil kay Jun, nag-eskuyla imaw it uman. Inaywanan nana ro anang obra sa radyo. Ro suweldo nana sa radyo hay kueang pa para kandang daywa. Nakaobra imaw sa bangko. Pagkatapos it limang dag-on, naging manedyer imaw. “Owa ako kasayod kon pasaeamatan ta sa akong naabot o maakig ako kimo bangud gin-agaw mo ro akong kalipay.”
“Huo, ro imong mabahoe nga pagsakripisyo para sa akong kamaeayran.” Paano ni Jun malipatan, pilang beses eon ni Benny nga haistorya kana. Eabi eon gid kat nagkolehiyo imaw.
“Kinahang-ean obrahon ko ron. Kinahang-eang masayran mo bangud sayod ako kon anong klaseng sosyedad may una kita. Sayod ako kon anong klaseng henerasyon una ka makaron. Ikapila ta eon hambaean nga indi mag-iba-iba kanda!”
“Gintur-an mo ako nga magpati,” salimbat ni Jun.
“Huo,” mabug-at ra abaga ni Benny sa pagsabat.
“Gintur-an mo ako nga magpati pero halipatan mo ako tur-an nga magpainu-ino. Halipatan mo nga ako hay may painu-ino.”
“Hapa kon owa ta gintur-an nga magpati haabot mo ing nahamtangan makaron. Haabot mo nga makatapak sa abogasiya. Haabot mo nga—patiha ako, haagyan ko eot a ron,” gapakig-eooy nga hambae ni Benny.
“Pero naging malipayon ka baea?” pangutana ni Jun, ro kapuea it anang uyahon hay makita bisan sa ibabaw it ananag oeo ro igo it iwag.
“Owa ka iya makaron kon owa ko ginsunod ro akong tagipusuon!” singgit ni Benny, ro ugat sa anang liog gapaeang-eanting. Owa kaingok si Jun. “Huo owa ako nangin malipayon bangud ginpatay ko ro akon nga kalipay. Pero ro kabaylu it kalipay nga naduea hay isaea man nga kabuhi.”
“Kabuhi nga kapareho sa imo. Kabuhi nga owa it kalipay,” soesoe ni Jun. Naeomos sa kalinong ro bilog nga sala. Mabuhay nga kalinong: Si Benny gabuyot it dyaryo pero maeayo ra panueok. Si Jun nga may mga pangutana ra eoha sa mata.
Ginpatay ni Benny ro kalinong.
“Pila eon ing edad, Jun?” pangutana ni Benny.
“Baynte uno.”
“Bata ka pa. Abu ka pa nga dapat masayran iya sa ibabaw it kalibutan,” ininom ni Benny ro anang kape. Nabahawan imaw. Binutang na sa lamesita it uman do tasa. “Kat una man ako sa edad ngaron gusto ko man nga obrahon ang gusto nga obrahon, magsukoe. Huo, nagsukoe ako pero owa ako it mahimo. Makusog sandang masyado, Jun.”
“Sin-o sanda, Nong?” may kangawa nga pangutana ni Jun.
“Sanda Jun hay indi mo makilaea. Bisan ako owa ko man sanda nakilaea—pero mabatyagan mo sanda, Jun. Mabatyagan mo ro anda nga pagpaeapit, ro anda nga amat-amat nga pag-eook sa ing liog, ro andang pagpatay kimo.”
“Indi ako makaeobot sa imong ginapanghambae,” hambae ni Jun nga napatindog, makita sa anang uyahon ro pagkabaeaka ag kahadluk.
“Bangud baynte uno ka pa eang. Makaeubot ka eang kon maabot mo eon do tamang edad… pero oras nga maeobtan mo indi mo eon mabueo ro andang alima sa imong liog. Dikaron mo dayon mabatyagan ro pag-abot it imong kamatayon—ro imong amat-amat nga kamatayon.”
“Indi!” mabaskog nga singgit ni Jun. “Indi sanda magadinaeag-on kakon. Pagasuk-ean ko sanda. Pagasuk-ean ko sanda hasta sa ulihi nga pusnga it akon nga pagginhawa!” Napatueok si Benny kay Jun. Napatueok imaw sa nagbahaw eon nga kape. Abu pa nga sueod ro nabilin.
“Makusog sanda, Jun. Owa pa ako it kilaea nga nakaperde kanda,” hambae ni Benny nga ro panueok hay una gihapon sa kape. Si Jun hay gasala-sala eon, owa it pahuway ra hueag samtang nagatindog.
“Ako! Ako pa eang ro magadaog kontra kanda, ako pa eang!” ag amat-amat nga makita ro pagbuka it baba ni Jun, ro anang mga ngipon hay gaiglap sa nakapungko eon nga kadueom. “Umpisa makaron pagasarhan ko eon ro akong tagipusuon ag pagagamiton ko eon ro akong painu-ino. Umpisa makaron ako hay magakabuhi kaibahan it akon eang nga kaugalingon—magakabuhi ako nga owa gasalig sa bulig it iba—magakabuhi ako sa kabuhi nga akong pinili.” Mas nag-iglap pa gid ro anang maputi nga ngipon. Ro napatindog nga si Benny hay haeos indi makapati sa mga ginpanghambae ni Jun.
“Ano ing eobot hambaeon, Jun?” pangutana nana.
“Indi ako magpadayon sa akong pagtuon, Nong,” gahibayag nana nga sabat. “Indi ako mag-abogado ag indi man ako magbulig it ibang tawo.” Ro lima ka linya sa dahi ni Benny hay nagdaeom. Sa anang painu-ino hay bukon it dayang tawo ro anang pinueot sa guwa it anang baeay baynte anyos eon ro nagtaliwan.
“Bisan mamatay pa imaw?” halin kay Benny.
“Huo, Nong,” mabaskog nga sabat ni Jun. “Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw. Indi ko’t a pag ibaylo ang sarili nga kalipayan sa anang kabuhi. Ag kon ako eang ro naging ikaw, owa ko eot a ginpueot ro eapsag ngato nga ginbilin sa pwertahan. Ginpabay-an ko eot a imaw nga mamatay.” Haeos maus-os ay Benny nga kaunod-unoran pagkabati sa ginhambae ni Jun. Ro anang tuhod hay gustong humaro sa saeog.
“Bukon it duyon do imong gustong hambaeon,” gapakig-eooy nana nga hambae pero binalikid pa imaw ni Jun ag hinambaean.
“Huo, Nong, bisan mamatay pa imaw,” ag tumikang si Jun sa sopa ag pumungko. Ininom na it sang eag-ok ro mabahaw eon nga kape ni Benny. “Pabay-an ko’t a imaw nga mamatay bangud kasayud ako nga imaw hay sambilog eang sa libu-libo nakon nga masalbar… announcer ka sa radyo kato, Nong, palangga mo ing obra—bangud sa pagpalangga ngaron ikaw hay indi makabatas nga maghimo it saea—bangud ro pagpalangga ngaron hay gakahueogan nga ikaw hay may respeto sa imong obra.” Ginpanggulo ni Jun ro mga nakaayos sa ibabaw it lamesita: dyaryo, ash tray, sigarilyo, lighter. “Gani indi ka mabakae it kon sisin-o nga gustong higkuan do imong dungog. Gani owa sanda it kusog nga pauntaton do imo nga pagsinugid sa tawo it maeain nanda nga ginahimo. Panumduma, Nong, kon pilang libo ro imo nga masalbar kon ibulgar mo sa radyo do mga kuwarta nga ginpangkurakot it mga empleyado sa atong gobyerno. Owa ka eon kunta it makita nga mga unga nga busdik it tiyan, owa ka eon kunta it makita nga mga tulay nga gakautod kon hibagyuhan, owa ka eon kunta it makita nga manugpakalimos sa daean, owa ka eon kunta it mahugom nga baho sa atong mga tindahan… owa ka eon kunta it makita nga kadueom, Nong,” haeos mabugto ra pagginhawa sa kadasigon it anang paghambae. Nakapungko imaw samantalang si Benny nakatindog. Indi mabueo-bueo kay Benny nga panueok ro gingulo nga mga butang sa ibabaw it lamesita. Ginpaeapitan nana ag gin-ayos ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita. Napauntat imaw ag napabalikid pagkabati it mga ingaw it kuring. Tumusok sa anang dughan ro koeba.
“Abi ko ginpilak mo eon sa maeayo ro atong mga kuring?” pangutana nana kay Jun. Gulpi eang nga winaslik ni Jun ro mga pagkabutang sa ibabaw it lamesita ag dumaeagan sa may bintana. Tinan-aw na ro mga tawo nga gaaeagi. Owa eon imaw it makita bisan sambilog. Madueom ro sa guwa it baeay.”
“Nagsaea ako,” binalikid na si Benny. “Makaron ko eang hasayran nga kon ro sangka tawo hay magpinaeayo sa mga tawo nga gapangayo it anang bulig, mapaeapit nga mapaeapit sanda. Kaparehas it mga kuring nga akong ginhaboy.”
“Pero bisan tabunan mo pa ro andang mga mata, mahugman ka man gihapon nanda,” hambae ni Benny.
“Pero sayod ko eon kon ano ang pagaobrahon kanda.”
“Ano?”
Gintueok eang ni Jun si Benny tapos gangisi nga dumaeagan pagguwa it baeay. Nabilin si Benny nga gatueok sa pwertahan nga ginguw-an ni Jun. Binalikid nana ro nakakalat nga mga pagkabutang. Mahinay nga pinueot ro anang lighter. Pumungko sa sopa. Pinitik ro lighter. Nagkaeayo. Tinueok na ro kaeayo, pilit nga gin-usoy ro sabat sa buot hambaeon ni Jun. Owa imaw it nakita nga sabat. Sinindihan nana ro sigarilyo. Hinitit. Binueo sa anang bibig. Pinaguwa sa ilong ro asu. Hinitit it uman. Gulpi eang napauntat imaw. Dali-dali nga gin-kras do sigarilyo sa ash tray ag sumueod sa kuwarto.
Pagbalik ni Jun, imaw hay sobrang masadya. Puno it dugo ro anang eambong ag saewae. Ro ingaw it mga kuring hay indi eon mabatian.
“Nong! Nong Benny!” singgit nana bitbit it tuman nga kalipay. “Nong, hilway eon ako. Habueo ko eon do andang mga alima sa akong liog—nagdaog ako kontra kanda, Nong,” mahaeakhak imaw it mabaskog.
Gumuwa si Benny nga may bitbit nga .38 kalibre nga baril sa anang tuong alima.
“Nong, nagsaea ka si ing hambae nga maperde nanda ako—nagdaog ako, Nong! Nagdaog ako!” sa paghambae nana kara hay pinatumtuman imaw ni Benny samtang sigi ra eak-ang papaeapit kay Jun.
“Nong-No-Nong a-ano ing bu-buot hambaeon ko—“
Owa eon ni Benny ginpatapos si Jun it hambae. Hakibot man imaw pagkabati it eupok. Gintueok nana ro baril sa anang tuong alima ag naghambae, “bukon eang it ikaw ro nagdaog, Jun, ako man. Ako man, Jun, nagdaog man ako,” hambae nana nga una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.
Una gihapon ro anang panueok sa baril nga anang ginabuytan.
Alas sais impunto it gabii
Nagdueom ro tanan sa panghuna-huna ni Benny.
Subscribe to:
Posts (Atom)